AI-clausules in muziekcontracten: wat een muziekjurist checkt vóór je tekent

Er ligt een muziekcontract op tafel — een platendeal, een producercontract of een 360-graden deal — en de vraag is simpel maar groot: tekent u, of laat u het eerst checken? In het AI-tijdperk staat er meer op het spel dan ooit. In 2023 ging "Heart on My Sleeve" nog viral als een gloednieuwe samenwerking tussen Drake en The Weeknd; in werkelijkheid had een anonieme maker hun stemmen volledig met AI nagebootst. Het nummer werd na bezwaar van het label offline gehaald — maar het liet zien hoe kwetsbaar uw stem, uw opnames en uw composities zijn zodra de afspraken niet kloppen.

Waarom AI elk muziekcontract dwingt tot herziening

Want kunstmatige intelligentie raakt inmiddels elke laag van een muziekdeal. Wie tekent voor een vage formulering als "alle huidige en toekomstige, nog niet bekende exploitatievormen", geeft ongemerkt de zeggenschap over zijn eigen stemgeluid, masters en songs weg — voor het trainen van AI-modellen, voor stemkloning, of voor synthetische output waar vaak geen enkele vergoeding tegenover staat. Een contract dat nooit met AI in gedachten is opgesteld, laat juist daar de grootste gaten vallen.

Wat een muziekjurist checkt vóór u tekent

Een ervaren muziekjurist leest precies die clausules. U leest op welke vier scopes een AI-clausule kan slaan, hoe AI ingrijpt op het verschil tussen master en compositie, hoe stemkloning juridisch verankerd is — van de onrechtmatige daad (art. 6:162 BW) en de AVG tot de Amerikaanse ELVIS Act — en wat de Europese DSM-richtlijn en de EU AI Act wél en niet regelen.

Juist daarom loont het om vóór uw handtekening te weten waar de risico's zitten. Eén ongelukkige zin over "toekomstige, nog onbekende exploitatievormen" kan betekenen dat u jarenlang meebetaalt aan AI-training op uw eigen werk, dat uw masterrechten en stemgeluid vastliggen zonder billijke vergoeding, of dat een gekloonde versie van uw stem opduikt zonder dat u daar iets over te zeggen heeft. Een korte juridische check nu voorkomt een dure verrassing later.

Wet Auteurscontractenrecht

En een belangrijk deel van uw bescherming staat niet eens in het contract, maar in de wet: het auteurscontractenrecht geeft makers recht op een billijke vergoeding, transparantie, een aanvullende vergoeding bij onverwacht succes en een uitweg bij niet-gebruik — dwingend recht dat vóór uw handtekening gaat, ook als u al getekend heeft. Kortom, in het AI-tijdperk geldt meer dan ooit: bezint eer ge begint. Laat daarom uw muziekcontract checken vóór u tekent, van royalty's en recoupment tot een eerlijke AI-clausule.

Meer lezen

Formule 1, een wereldwijd gestreamde DJ-set: zo werkt de muziekclearance (de Garrix-les)

Toen Martin Garrix de Formule 1 liet swingen — in 2025 op de Grand Prix van Azerbeidzjan, en als aangekondigde finale-act van de Dutch Grand Prix op Zandvoort in 2026 — keek een wereldwijd publiek mee via uitzending en stream. Achter zo'n ogenschijnlijk simpele DJ-set gaat een verrassend complexe muziekclearance schuil: wie de set hoort, hoort tientallen rechthebbenden tegelijk.

Twee rechtenlagen onder elke track

Onder vrijwel elke gedraaide track liggen twee rechten. Het auteursrecht op de compositie (collectief beheerd via Buma/Stemra) en het naburige recht op de opname zelf — de master. Artikel 6 van de Wet op de naburige rechten geeft de producent van het fonogram een uitsluitend recht; daarnaast heeft de uitvoerend kunstenaar eigen naburige rechten. Een set rijgt tientallen tracks aaneen, en achter elke track schuilen vaak meerdere componisten, uitgevers, labels en artiesten.

Uitzenden en streamen is een aparte handeling

Het optreden zelf en de wereldwijde uitzending ervan zijn juridisch twee dingen. Artikel 12 van de Auteurswet rekent tot openbaarmaking zowel het uitzenden via een zender of satelliet als de on-demand beschikbaarstelling waarbij het publiek "op een door hen gekozen individuele plaats en tijd" toegang heeft. De collectieve regelingen via Buma/Stemra en Sena dekken een groot deel van het laten klinken en uitzenden — maar niet de stap die een uitgezonden evenement juist bijzonder maakt.

Sync is geen blanket-licentie

Muziek koppelen aan bewegend beeld is synchronisatie — een exclusief recht. Het vastleggen van een nummer in de raceregie, de highlights en de wereldwijde social-nawerking is een verveelvoudiging in gewijzigde, gecombineerde vorm (artikel 13 Auteurswet). Daarvoor zijn een sync-licentie van de uitgever én een master-use-licentie van het label nodig, per werk en per gebied — buiten de standaard blanket-licenties om. En rechten zijn territoriaal: een wereldwijd gestreamd evenement kent geen één-loket.

De les is steeds dezelfde: clear vóór de uitzending, niet erna. Deze blog legt uit hoe de clearance van een wereldwijd uitgezonden live-set werkt, van cue sheet tot territoriale reikwijdte — het gespecialiseerde werk achter de muziek op het grootste podium.

Meer lezen

Muziekrecht bij overlijden van een artiest: erfenis en royalty's

Overleden muzieksterren verdienen vaak nog jaren miljoenen, en hun nalatenschap leidt geregeld tot juridische strijd — denk aan de twee testamenten die Johnny Hallyday naliet. Dit artikel legt uit hoe de exploitatierechten op muziek na een overlijden doorlopen, wie ze erft, en waarom een nalatenschap met buitenlandse aanknoping zo complex is. De insteek is verankerd op de publieke radio-optredens van jurist Mauritz Kop bij BNR Nieuwsradio.

Auteursrecht, naburig recht en merkrecht na de dood

De inkomsten van een overleden artiest komen uit meerdere bronnen tegelijk: auteursrechten en naburige rechten (samen de royalty’s op de muziek), aangevuld met merk- en handelsnaamrechten op bijvoorbeeld merchandise en de naam van de artiest. Films waarin de artiest speelde blijven royalty’s opleveren door openbaarmaking en verveelvoudiging op televisie en internet. Het auteursrecht eindigt niet bij overlijden: het komt blijkens artikel 1 van de Auteurswet juist ook toe aan de rechtverkrijgenden van de maker.

Hoe lang loopt het door?

De beschermingsduur is wettelijk vastgelegd, maar het loont te onderscheiden welk recht je bekijkt. Het auteursrecht op de compositie en de tekst vervalt 70 jaar na 1 januari na het sterfjaar van de máker — de componist of tekstdichter, niet per se de vertolker. Voor wat David Bowie zelf schreef loopt dat dus tot 2087; bij Elvis Presley, die veel werk van anderen vertolkte, hangt de termijn af van elke afzonderlijke schrijver. De masters — de opnames — vallen onder de naburige rechten, met een eigen termijn (50 jaar, verlengd tot 70 jaar bij een rechtmatig uitgebrachte fonogram-opname). Zo verdient een artiest decennia na zijn dood nog.

Wie krijgt het geld?

Waar het geld heen gaat, hangt af van de muziekcontracten, de testamenten en het toepasselijke recht. Meestal delen nabestaanden, platenlabel, uitgeverij en soms een manager mee. Platencontracten die tijdens het leven zijn gesloten, kunnen ook na overlijden ten gunste van de nabestaanden blijven gelden; daarnaast sluiten erfgenamen vaak postume contracten voor synchronisatie of nieuwe releases.

De erfrechtelijke en internationale les

Naar Nederlands recht kan een kind niet zonder meer volledig worden onterfd: de legitieme portie waarborgt een aanspraak in geld. Dat verschilt van rechtsstelsels zoals het Californische. In de Hallyday-zaak botsten een Frans en een Californisch testament — een schoolvoorbeeld van internationaal privaatrecht bij muzieknalatenschappen. De praktische conclusie: regel exploitatierechten, testament en internationale aanknopingspunten bij leven, en raadpleeg tijdig een gespecialiseerd jurist.

Meer lezen

Het optreedcontract na de lockdowns: waar artiesten, bands en dj's op moeten letten

Twee zomers lang was het stil; in 2022 stond Nederland weer massaal voor het podium. Maar de drukste festivalzomer in jaren liet ook de keerzijde zien: uitvallende shows, personeelstekorten en de naweeën van twee jaar annuleren en verplaatsen. Een optreedcontract is dan geen formaliteit maar uw vangnet: het bepaalt wie het risico draagt als een show niet doorgaat, wat de gage precies dekt en wat er met de beelden van uw optreden mag gebeuren. Voor artiesten, bands, dj's, managers en organisatoren.

Gage, annulering en de les van corona

Een vaste gage, een deurdeal of een percentage van de recette — elk model vraagt eigen afspraken over btw, aanbetaling, ticketingrapportage en betalingstermijn. En de coronajaren leerden het hard: wie geen annuleringsstaffel en geen heldere overmachtsclausule heeft, valt terug op een wettelijk vangnet dat de praktische vragen niet beantwoordt. Wordt de aanbetaling terugbetaald? Moet u op een nieuwe datum beschikbaar zijn? Regel het vooraf — niet in de week van de show.

Rider, radius en uw rechten op de beelden

De rider is juridisch gewoon onderdeel van het contract — het beroemde "geen bruine M&M's" van Van Halen was niet voor niets een leestest. Radiusclausules kunnen een halve festivalzomer blokkeren als u er niet over onderhandelt. En nu elke organisator "iets met beeld" wil, van aftermovie tot livestream, raken uw naburige rechten direct in het spel: een volledige registratie is exploitatie van uw uitvoering en verdient een eigen vergoeding.

Van Buma-setlist tot avatar-show

Wist u dat de organisator — niet de artiest — de Buma-licentie betaalt, en dat u met het doorgeven van uw setlist als maker juist geld kunt verdienen? En dat een dj-set onder de Sena-licentie van de locatie valt? Intussen schuift het podium digitaal op: in Londen treden sinds dit jaar de avatars van ABBA op zonder de band zelf. Wie vandaag motion-capture-beelden weggeeft "voor promotie", wil niet over vijf jaar ontdekken dat daarmee een virtuele show is bedoeld. Wat er allemaal in zo'n vastlegging van rechten kan zitten, leest u ook in ons overzicht factsheet muziekrechten.

Meer lezen

Trump mag muziek Rolling Stones niet gebruiken tijdens verkiezingscampagne

Deze blog is een transcript van een live radio 3FM interview dat mr. Mauritz Kop op maandag 6 juli 2020 bij BNN/VARA gaf over muziekrechten en President Donald Trump. Dit naar aanleiding van bekende artiesten als Adele, de Rolling Stones, Tom Petty en Neil Young, die niet willen dat de Amerikaanse president hun muziek gebruikt in zijn verkiezingscampagne. Een succesvol verbod is mogelijk via een uitzondering op de Ascap/BMI "Political Entities License". Uitleg over muziekrechten, licenties en publiek domein in Europa en de Verenigde Staten. Ook aandacht voor IP en artificiële intelligentie.

Wat zijn muziekrechten eigenlijk?

Muziekrechten zijn een verschijningsvorm van intellectuele eigendomsrechten. Muziekrechten worden beschreven in de Auteurswet en de Wet naburige rechten. Zoals rechten van een componist, tekstdichter, uitvoerend muzikant en audioproducent. Zie het als een regenboog van rechtenlagen waarbij elke kleur symbool staat voor een bepaald soort recht, afhankelijk van iemands rol bij het ontstaan van een compositie, lyrics en de audiomaster. In het muziekrecht gaat het vaak over licenties, om toestemming krijgen voor muziekgebruik.

Belangrijker nog, wat kun je ermee?

Deze rechten geven de eigenaar het exploitatierecht, het recht om gebruik door een ander te verbieden en het recht om op te treden tegen derden die het zonder toestemming gebruiken. Auteurs hebben dus een vergoedingsrecht en een verbodsrecht.

Hoe krijg je die rechten? Moet je daarvoor muziek uitbrengen?

Nee, dan verlies je ze juist vaak, met name als je een onevenwichtig contract tekent. Auteursrechten ontstaan vanzelf, als je iets origineels maakt waarbij je creatief bent geweest. Het gaat om een minimum aan creatieve handelingen en originaliteit.

Zit er een leeftijd aan? Stel een artiest zou muziek maken en is 16 jaar? Gaat het dan naar hem/haar of de ouders?

Er zit geen leeftijd aan, wel moet je 18 jaar oud zijn om een muziekcontract rechtsgeldig te kunnen ondertekenen. Anders moeten ouders tekenen als wettelijk vertegenwoordigers. Daarnaast moet je een mens zijn en geen machine. Een slimme robot die muziek produceert krijgt geen auteursrechten. Die muziek komt direct in het publiek domein. Dat onderwerp sluit aan op mijn onderzoeksopdracht aan Stanford University in Silicon Valley, Californië. Dit onderzoek heeft ook met IP te maken en zoekt naar een optimaal innovatieklimaat in zowel Europa als de VS waarbij de maatschappelijke impact van transformatieve technologie zoals AI, quantum computing, blockchain en VR in balans wordt gebracht, met respect voor onze grondrechten en democratische waarden. Ik focus me daarbij op 3 sectoren: Pharma, Voeding en Entertainment, Media en Kunst. Allemaal 1e levensbehoeftes dus! Onderzoeksoutput gaat in de vorm van gepubliceerde artikelen direct naar Brussel en Washington, zodat politici en wetgevers een breder scala aan effectieve beleidsmogelijkheden voorgeschoteld krijgen om uit te kiezen.

Meer lezen

Computer generated works: wie of wat is eigenaar? →

Deze column is gepubliceerd op platform VerderDenken.nl van het Centrum voor Postacademisch Juridisch Onderwijs (CPO) van de Radboud Universiteit Nijmegen. https://www.ru.nl/cpo/verderdenken/columns/computer-generated-works-eigenaar/

Nieuwe technologieën roepen nieuwe juridische vragen op. Zo ook computers die creatieve werken maken. Wie of wat is de eigenaar van zo’n werk? Mauritz Kop geeft uitleg.

Machines uitgerust met artificiële intelligentie (AI) begeven zich op het terrein van de schone kunsten. Computers schilderen, schrijven en componeren er ijverig op los. Zo genereerde The Next Rembrandt een 3D-geprint meesterwerk, schilderde The Art and Artificial Intelligence Lab een levensechte Mona Lisa, schreef Kurzweils Cybernetic Poet klassieke sonnetten en produceerde Amper Music een complete muziek-cd. Alles in luttele seconden.

Auteursrechten vestigen is problematisch

Het is voorstelbaar dat er auteursrechten rusten op de voortbrengselen van AI-systemen zelf, zoals kunst, muziek, literatuur, uitvindingen, industriële toepassingen, algoritmes, code en andersoortige scheppingen. Men kan zich als wetgever de vraag stellen of er voor computer generated works sui generis categorieën rechten (met een korte looptijd en zonder persoonlijkheidsrechten) in het leven moeten worden geroepen.

Kunnen IE-rechten überhaupt AI-scheppingen beschermen?

De wet in haar huidige vorm erkent geen niet-menselijke auteursrechten. Auteurschap is fundamenteel verbonden met menselijkheid; met scheppingen van de menselijke geest. Dat vloeit bijvoorbeeld voort uit het bekende Infopaq-arrest van het EU Hof van Justitie uit 2009, al is dit arrest niet geschreven met machine learning en kunstmatige intelligentie in het achterhoofd. Is het dogmatisch en doctrinair correct om aan te nemen dat er geen copyright kan zijn op pure AI creations? AI is per slot van rekening niet menselijk en er is bovendien geen menselijke originaliteit en creativiteit aanwezig. Het korte antwoord luidt: ja.

Algoritmisch auteurschap: goed idee of niet?

In tegenstelling tot de benadering van de EU en de VS, heeft het Verenigd Koninkrijk een computer generated works-regime geïmplementeerd, wat betekent dat de programmeur van de AI het auteursrecht krijgt op de output van de machine. Met andere woorden: het VK, en recentelijk ook de Chinese rechter, breiden het menselijke auteurschap uit naar algoritmisch auteurschap.

AI-machine kan geen copyright bezitten

Auteursrechten kunnen alleen eigendom zijn van rechtssubjecten, dus personen of bedrijven. Een AI-machine kan zelf geen copyright bezitten op AI made creations omdat een AI-systeem geen rechtssubjectiviteit en ook geen rechtspersoonlijkheid bezit. AI-systemen kwalificeren als rechtsobject, niet als rechtssubject.

‘Publiek eigendom uit de machine’ en menselijke interventie

Menselijk auteurschap blijft het normatieve orgelpunt van het intellectuele eigendomsrecht. Delen van het meerlagige, uit het Romeinse recht afkomstige eigendomsparadigma kunnen relevant zijn voor AI. Voortbouwend op dit raamwerk is er een nieuw publiek domein model denkbaar voor AI creations and inventions die de autonomiedrempel overschrijden: res publicae ex machina (publiek eigendom uit de machine).

Meer lezen

Cursus muziekrecht op het kasteel van André Rieu in Maastricht

Cursus muziekrecht op een unieke locatie: MusicaJuridica gaf les op het kasteel van André Rieu in Maastricht, midden in de dagelijkse praktijk van een wereldwijd toerende muziekorganisatie. Geen leerboek-casussen, maar de eigen contracten, registraties en tourafspraken van de deelnemers als lesmateriaal — want muziekrecht doceer je het liefst daar waar de muziek wordt gemaakt en de rechten daadwerkelijk ontstaan.

Onderwijs op locatie werkt

Context is alles: vragen over naburige rechten, exclusiviteit en royaltystromen komen op locatie niet uit een leerboek, maar rechtstreeks uit de eigen praktijk van musici en hun organisatie. Bij een internationaal toerende organisatie komen daar grensoverschrijdende vragen bij — welk recht geldt voor een registratie die in het ene land wordt opgenomen en in het andere uitgezonden, en hoe verhouden de incasso-organisaties zich tot elkaar? Juist die vragen beantwoordt een leerboek zelden, en een tourschema dagelijks.

Van uitvoerend musicus tot omroepcontract

De hele keten kwam aan bod: de naburige rechten van de uitvoerend musicus, de rol van producent en label, de wettelijke billijke vergoeding die via Sena bij musici en producenten terechtkomt, en de afspraken die een tourende organisatie maakt met zalen, omroepen en platenmaatschappijen. Daarbovenop de grensoverschrijdende laag die bij een internationale tourpraktijk hoort: welk recht geldt waar, en wie incasseert wat? Hoe wij muziekrecht voor studenten ontsluiten, leest u in het verslag van onze lezing voor Utrecht Law College.

Klaar voor de volgende vraag

AI in de orkestpraktijk: van gegenereerde arrangementen tot de vraag of bestaande opnames als trainingsmateriaal mogen dienen — wie zijn rechten kent, onderhandelt sterker over de technologie van morgen. Het verschil tussen een redelijke licentie en een stilzwijgende overdracht zit ook hier in één contractsbepaling. De cursus eindigt daarom niet bij de wet zoals die is, maar bij de contracten zoals ze morgen geschreven moeten worden.

De billijke vergoeding als onderschatte stroom

Secundair gebruik van commercieel uitgebrachte opnames — radio, televisie, achtergrondmuziek — loopt niet via het contract maar via de wettelijke billijke vergoeding en het collectieve beheer. Voor musici die op tientallen registraties staan is dat een structurele inkomstenstroom, mits aanmelding en repertoireopgave kloppen. Precies zulke checks kregen in de cursus een vaste plek naast de contractenleer.

Het resultaat

De winst van zo'n dag zit in gedrag: deelnemers die hun eigen contracten herlezen, hun aanmelding bij de collectieve-beheersorganisaties controleren en bij de volgende registratie éérst de afspraken vastleggen. Precies daarvoor is de cursus bedoeld — vijf vragen, vijf contracten verder.

Meer lezen

Gastcollege Muziekrechten en Muziekcontracten bij FDOS in Amsterdam

Muziekrechten bepalen wie er in de muziekindustrie verdient. Op 13 juni 2019 gaf Mauritz Kop namens MusicaJuridica een gastcollege Muziekrechten en Muziekcontracten bij FDOS in Amsterdam. Dit verslag vat de kern van het college samen: het verschil tussen auteursrechten op de compositie en naburige rechten op de master, de rol van Buma/Stemra, Sena en Norma, publiek domein en beschermingstermijnen, het nieuwe auteurscontractenrecht, en de clearance van samples en remixes. De rode draad: wie zijn rechtenketen kent, stuurt zijn muziek op waarde.

Meer lezen

Lezing Muziek en Recht Utrecht Law College Tilia

Module Muziek en Recht Utrecht Law College

Gemotiveerde studenten bij de module Muziek & Recht die ik op 3 april 2018 gaf aan Utrecht Law College, in het statige universiteitsgebouw op Janskerkhof 2-3a. Wij mochten de aftrap geven in een reeks van 6 colleges over muziek en recht, georganiseerd door Trivium, dat onderdeel is van ULC Tilia. Utrecht Law College is het honoursprogramma van de rechtenfaculteit van Utrecht University.

Trivium: Extra ambitieuze studenten tijdens college muziekrecht

Trivium is een onderwijscommissie, die zorg draagt voor onderwijsverdiepende activiteiten. Daarvoor kan een beperkte, geselecteerde groep studenten zich inschrijven: vol is vol. De extra ambitieuze studenten van Trivium waren - geheel naar verwachting - in staat om verstandige en relevante vragen te stellen over deze complexe materie, tijdens en na afloop van deze extra curriculaire activiteit. Net zoals vorig jaar bij de lezing muziekrecht aan Leiden Law School.

Meer lezen