Formule 1, een wereldwijd gestreamde DJ-set: zo werkt de muziekclearance (de Garrix-les)

Toen Martin Garrix de Formule 1 liet swingen — in 2025 op de Grand Prix van Azerbeidzjan, en als aangekondigde finale-act van de Dutch Grand Prix op Zandvoort in 2026 — keek een wereldwijd publiek mee via uitzending en stream. Achter zo'n ogenschijnlijk simpele DJ-set gaat een verrassend complexe muziekclearance schuil: wie de set hoort, hoort tientallen rechthebbenden tegelijk.

Twee rechtenlagen onder elke track

Onder vrijwel elke gedraaide track liggen twee rechten. Het auteursrecht op de compositie (collectief beheerd via Buma/Stemra) en het naburige recht op de opname zelf — de master. Artikel 6 van de Wet op de naburige rechten geeft de producent van het fonogram een uitsluitend recht; daarnaast heeft de uitvoerend kunstenaar eigen naburige rechten. Een set rijgt tientallen tracks aaneen, en achter elke track schuilen vaak meerdere componisten, uitgevers, labels en artiesten.

Uitzenden en streamen is een aparte handeling

Het optreden zelf en de wereldwijde uitzending ervan zijn juridisch twee dingen. Artikel 12 van de Auteurswet rekent tot openbaarmaking zowel het uitzenden via een zender of satelliet als de on-demand beschikbaarstelling waarbij het publiek "op een door hen gekozen individuele plaats en tijd" toegang heeft. De collectieve regelingen via Buma/Stemra en Sena dekken een groot deel van het laten klinken en uitzenden — maar niet de stap die een uitgezonden evenement juist bijzonder maakt.

Sync is geen blanket-licentie

Muziek koppelen aan bewegend beeld is synchronisatie — een exclusief recht. Het vastleggen van een nummer in de raceregie, de highlights en de wereldwijde social-nawerking is een verveelvoudiging in gewijzigde, gecombineerde vorm (artikel 13 Auteurswet). Daarvoor zijn een sync-licentie van de uitgever én een master-use-licentie van het label nodig, per werk en per gebied — buiten de standaard blanket-licenties om. En rechten zijn territoriaal: een wereldwijd gestreamd evenement kent geen één-loket.

De les is steeds dezelfde: clear vóór de uitzending, niet erna. Deze blog legt uit hoe de clearance van een wereldwijd uitgezonden live-set werkt, van cue sheet tot territoriale reikwijdte — het gespecialiseerde werk achter de muziek op het grootste podium.

Meer lezen

Sample clearance in 2026: de twee rechtenlagen achter elke sample

Samplen is technisch gratis en universeel geworden: een fragment uit een oude plaat staat vanuit een slaapkamer binnen een uur op Spotify, TikTok en YouTube. De rechten eronder zijn dat allerminst. Wie commercieel sampelt, sleept twee zelfstandige rechtenlagen mee — het auteursrecht op de compositie én het naburige recht op de geluidsopname — en dat onderscheid bepaalt of een release blijft staan of stilletjes wordt teruggetrokken.

Twee lagen, twee handtekeningen

Het auteursrecht beschermt de compositie: melodie, akkoordverloop en songtekst. Artikel 1 van de Auteurswet geeft de maker het uitsluitend recht om zijn werk openbaar te maken en te verveelvoudigen; dat recht ligt bij de componist of, in de praktijk, de muziekuitgever. Daarnaast rust op de concrete opname een eigen, naburig recht: artikel 6 van de Wet op de naburige rechten kent aan de producent van fonogrammen — meestal het platenlabel — het uitsluitend recht toe om toestemming te verlenen voor het reproduceren van het fonogram. Wie een fragment uit de master kopieert, heeft dus toestemming van beide lagen nodig. Zoals jurist Mauritz Kop in 2016 bij NPO Soul & Jazz (NTR) toelichtte: eerst de auteursrechthebbende van het liedje, daarna de rechthebbende van de opname.

Versnipperd, territoriaal en zonder Europees loket

De rechten op een nummer liggen zelden in één hand; ze zijn verdeeld over componisten, tekstschrijvers, uitgevers, musici en label. Bovendien is intellectuele eigendom nationaal: er bestaat, in Kops woorden, "in Europa niet één loket waarbij men alle rechten voor een bepaald liedje kan clearen". Een licentie voor de Verenigde Staten dekt Europa niet, en de Benelux dekt Frankrijk of Duitsland niet automatisch. Omdat een streamingrelease wereldwijd is, worden de gaten in de dekking meteen zichtbaar — clearance blijft "een tamelijk lange weg".

Herkenbaar of onherkenbaar — en de licentie van de toekomst

Samplen is juridisch een vorm van verveelvoudigen: artikel 13 van de Auteurswet rekent iedere gehele of gedeeltelijke bewerking in gewijzigde vorm daartoe, zolang geen nieuw, oorspronkelijk werk ontstaat. Het verschil tussen autosonisch samplen (de opname letterlijk overnemen) en allosonisch samplen (de passage naspelen) bepaalt of óók het naburige recht wordt geraakt. De herkenbaarheid is de scharnier: onherkenbaar gerecycled materiaal valt eerder buiten de inbreuk, maar dat is een inschatting, geen garantie — de feiten en uiteindelijk de rechter beslissen. Tot slot raakt het sampledossier het auteurscontractenrecht: artikel 25c van de Auteurswet waarborgt een billijke vergoeding en zelfs een aanvullende vergoeding bij nieuwe, nog onbekende exploitatievormen. Wie vandaag klaart, formuleert de licentie expliciet voor streaming, download, sync en social media, en voor alle territoria. De gevaarlijkste sample is niet de dure, maar de half-geklaarde.

Meer lezen

CPO Seminar Muziek & Recht Concertgebouw Amsterdam

Postacademisch onderwijs aan advocaten, rechters en hoogleraren over het muziekrecht

Op maandag 16 april 2018 organiseerde het Centrum voor Postacademisch juridisch Onderwijs (CPO) van de Radboud Universiteit Nijmegen een seminar over het Muziekrecht. Ik gaf daar een postacademische cursus muziekrechten en muziekcontracten. Het CPO verzocht mij enkele maanden eerder om de cursus ook muzikaal te omlijsten. In het Concertgebouw in Amsterdam. Hieronder een terugblik op dit bijzondere juridische event.

Het was me al snel duidelijk: voor deze cursus was veel muziek nodig.

Publiek Domein Quiz

Mijn idee voor de Publiek Domein Quiz was als volgt: Ons CPO ensemble zou live enkele bekende thema’s van klassieke en populaire muziekwerken aan het publiek voordragen. De cursisten moeten vervolgens raden om welk stuk het gaat en wie de componist is. Zodra we er achter zijn gekomen wie de componist is, mag het publiek haar hand opsteken als men denkt dat het werk zich in het publiek domein bevindt, of dat het in Nederland nog wordt beschermd door het auteursrecht. We deden dit in 2 blokken, 1 voor de pauze en 1 na de pauze. In de pauze speelden we integraal:

O Magnum Mysterium - Tomás Luis de Victoria (Spanje, c. 1548 - 1611). Publiek domein.

Er moest dus een klein orkestje komen. Het lukte gelukkig om een kwartet samen te stellen dat bestond uit 2 beroepsmuzikanten en 2 dubbelgeschoolde juristen. Dit ensemble - met op papier een ongelooflijke staat van dienst - deed mij ergens denken aan het Prinsengrachtensemble, waarvan ik 25 jaar geleden met veel plezier deel uitmaakte. Ook als klarinettist. En ook interdisciplinair in die zin dat het bestond uit (tamelijk) muzikale juristen.

Meer lezen

Coveren, bewerken en vertalen van bestaande liedjes mag dat zomaar?

Coversongs - heb ik toestemming nodig van de auteursrechthebbenden?

Voor het opnemen of uitvoeren van de akkoorden, zanglijn en liedtekst van een bestaand liedje waarop nog auteursrechten rusten is er altijd toestemming nodig van alle betrokken rechthebbenden. Dat zijn de componist, tekstdichter en de uitgever. Voorafgaande toestemming bij het coveren, bewerken of vertalen van een bestaand liedje is de hoofdregel.

Kan ik die cover vervolgens op streamingdienst Spotify zetten?

Spotify heeft in Nederland afspraken met Buma/Stemra en met publishers gemaakt over covers. Het moet dan wel een 1 op 1 100% dezelfde versie zijn. Die afspraken, met een moeilijk woord licenties, maken het mogelijk dat artiesten een cover van een bekend popliedje op Spotify zetten, zonder dat zij daarvoor van te voren toestemming hoeven te vragen aan de componist en de tekstdichter. Die toestemming is namelijk al collectief gegeven, ofwel door de collectieve rechtenorganisatie van de auteurs, ofwel door hun uitgeverijen.

Artiesten moeten dan wel bij het uploaden van de track aangeven wie de oorspronkelijke bedenkers zijn van een liedje. Zodat die bedenkers geld ontvangen voor hun auteursrechten.

Meer lezen

Spotify op het werk, mag dat?

Zakelijk gebruik van streamingdienst Spotify

Het gebruik van Spotify als streaming service in een winkel, restaurant, café of kantoor is niet toegestaan. Het probleem is een kwestie van de juiste muzieklicenties voor zakelijk gebruik. Op muziek rusten namelijk intellectuele eigendomsrechten en voor het gebruik daarvan is toestemming nodig. De toestemmingen die er momenteel liggen bieden geen dekking voor legaal gebruik van Spotify op het werk. De muzieklicenties bieden in Nederland slechts toestemming voor persoonlijk gebruik.

Meer lezen

Muziekapps en Entertainmentrecht: 12 Juridische Vereisten

Een kleine cursus muziekapps en entertainmentrecht

Muziekapps zijn aan bepaalde regels gebonden. Afspelen, ontdekken en delen van je favoriete muziek is natuurlijk een schone zaak. De scheppers van muziek, waaronder auteurs en audioproducenten, hebben evenwel recht op een billijke vergoeding voor digitaal (en online) muziekgebruik. Muziekrechten gelden namelijk ook op het internet.  

Audio applicatie, content platform of music service

Afhankelijk van het soort audio applicatie, content platform of music service dat u als start-up wilt gaan uitrollen, krijgt u te maken met een aantal juridische vereisten. Bovendien krijgt u met intellectueel eigendom te maken van platenlabels en publishers. En met rechtenorganisaties zoals Buma/Stemra en Sena.

Meer lezen

Auteursrechten en Educatief Doel: De Wettelijke Basis voor de Onderwijsexceptie

Deel 2: Muziek in het Onderwijs - De wettelijke basis voor toelaatbare beperkingen op auteursrechten en naburige rechten in een onderwijssetting.

Wanneer zijn beperkingen op de auteursrechten van makers toelaatbaar in het onderwijs? Mag ik als school winstoogmerk hebben en moet er altijd sprake zijn van een educatief doel? Moet ik een billijke vergoeding betalen aan de auteurs, de artiesten, de uitgeverijen of aan Buma/Stemra en Sena? Of ben ik bij Stichting PRO aan het juiste adres, zoals bij blokboeken en readers?

Op grond van de Auteursrechtrichtlijn kan de Nederlandse wetgever slechts beperkingen op het auteursrecht toestaan als die voldoen aan de zogenaamde driestappentoets (art. 5 lid 5 Auteursrechtrichtlijn).

We duiken in deze blog kort in de wet en de internationale verdragen omtrent beperkingen op intellectuele eigendomsrechten in een educatieve setting. De belangrijkste daarvan is de Richtlijn harmonisatie auteursrecht in de informatiemaatschappij uit 2001, kortweg de Auteursrechtrichtlijn, die naar verwachting medio 2016 zal worden herzien.

Meer lezen

Een Juridisch Kader: Coveren, Remixen en Samplen

Remixen en Covers

Kopieën en herinterpretaties van bestaande songs komen in de muziekwereld, zowel op professioneel als amateurniveau, veel voor. Talloze bands spelen weekend na weekend covers op allerlei feesten en partijen. Daarnaast remixen DJ’s aan de lopende band bestaande nummers en samplen zij muziek. Op al deze activiteiten is – hoewel in de praktijk de meeste artiesten zich dit niet realiseren – het recht van toepassing.

De Auteurswet verbiedt namelijk auteursrechtelijk beschermd werk van een ander in het openbaar ten gehore te brengen of op te nemen. Daarnaast rusten er op de muziekwerken die worden geremixt of gesampled naburige rechten. In dit artikel behandelt mr. Lidian de Weert de belangrijkste juridische aspecten rondom het coveren, remixen en samplen van muziek.

Meer lezen

Factsheet Muziekrechten voor DJ's, Producers, Labels, Auteurs en Artiesten

Over muziekrechten zoals mechanische rechten, uitvoeringsrechten, auteursrechten en naburige rechten

In Nederland kennen we verschillende soorten muziekrechten. Muziekrechten zijn een verschijningsvorm van intellectuele eigendomsrechten en worden doorgaans onderverdeeld in auteursrechten en naburige rechten. Deze rechten, waaronder verbodsrechten en een aantal vergoedingsrechten, worden achtereenvolgens beschreven in de Auteurswet en de Wet Naburige Rechten.

Niet alle exploitatierechten vindt men met zoveel woorden terug in de wet: sommige vinden hun oorsprong in de gewoonte of de praktijk, andere ontstaan door voortschrijdende technologie.

Hieronder in vogelvlucht een overzicht van de verschillende vergoedingsrechten binnen het muziekrecht. Uitgangspunt is het onderscheid tussen auteursrechten op de compositie (A) en naburige rechten op de uitvoering of de master (B).

Meer lezen