Formule 1, een wereldwijd gestreamde DJ-set: zo werkt de muziekclearance (de Garrix-les)

Toen Martin Garrix de Formule 1 liet swingen — in 2025 op de Grand Prix van Azerbeidzjan, en als aangekondigde finale-act van de Dutch Grand Prix op Zandvoort in 2026 — keek een wereldwijd publiek mee via uitzending en stream. Achter zo'n ogenschijnlijk simpele DJ-set gaat een verrassend complexe muziekclearance schuil: wie de set hoort, hoort tientallen rechthebbenden tegelijk.

Twee rechtenlagen onder elke track

Onder vrijwel elke gedraaide track liggen twee rechten. Het auteursrecht op de compositie (collectief beheerd via Buma/Stemra) en het naburige recht op de opname zelf — de master. Artikel 6 van de Wet op de naburige rechten geeft de producent van het fonogram een uitsluitend recht; daarnaast heeft de uitvoerend kunstenaar eigen naburige rechten. Een set rijgt tientallen tracks aaneen, en achter elke track schuilen vaak meerdere componisten, uitgevers, labels en artiesten.

Uitzenden en streamen is een aparte handeling

Het optreden zelf en de wereldwijde uitzending ervan zijn juridisch twee dingen. Artikel 12 van de Auteurswet rekent tot openbaarmaking zowel het uitzenden via een zender of satelliet als de on-demand beschikbaarstelling waarbij het publiek "op een door hen gekozen individuele plaats en tijd" toegang heeft. De collectieve regelingen via Buma/Stemra en Sena dekken een groot deel van het laten klinken en uitzenden — maar niet de stap die een uitgezonden evenement juist bijzonder maakt.

Sync is geen blanket-licentie

Muziek koppelen aan bewegend beeld is synchronisatie — een exclusief recht. Het vastleggen van een nummer in de raceregie, de highlights en de wereldwijde social-nawerking is een verveelvoudiging in gewijzigde, gecombineerde vorm (artikel 13 Auteurswet). Daarvoor zijn een sync-licentie van de uitgever én een master-use-licentie van het label nodig, per werk en per gebied — buiten de standaard blanket-licenties om. En rechten zijn territoriaal: een wereldwijd gestreamd evenement kent geen één-loket.

De les is steeds dezelfde: clear vóór de uitzending, niet erna. Deze blog legt uit hoe de clearance van een wereldwijd uitgezonden live-set werkt, van cue sheet tot territoriale reikwijdte — het gespecialiseerde werk achter de muziek op het grootste podium.

Meer lezen

Sample clearance in 2026: de twee rechtenlagen achter elke sample

Samplen is technisch gratis en universeel geworden: een fragment uit een oude plaat staat vanuit een slaapkamer binnen een uur op Spotify, TikTok en YouTube. De rechten eronder zijn dat allerminst. Wie commercieel sampelt, sleept twee zelfstandige rechtenlagen mee — het auteursrecht op de compositie én het naburige recht op de geluidsopname — en dat onderscheid bepaalt of een release blijft staan of stilletjes wordt teruggetrokken.

Twee lagen, twee handtekeningen

Het auteursrecht beschermt de compositie: melodie, akkoordverloop en songtekst. Artikel 1 van de Auteurswet geeft de maker het uitsluitend recht om zijn werk openbaar te maken en te verveelvoudigen; dat recht ligt bij de componist of, in de praktijk, de muziekuitgever. Daarnaast rust op de concrete opname een eigen, naburig recht: artikel 6 van de Wet op de naburige rechten kent aan de producent van fonogrammen — meestal het platenlabel — het uitsluitend recht toe om toestemming te verlenen voor het reproduceren van het fonogram. Wie een fragment uit de master kopieert, heeft dus toestemming van beide lagen nodig. Zoals jurist Mauritz Kop in 2016 bij NPO Soul & Jazz (NTR) toelichtte: eerst de auteursrechthebbende van het liedje, daarna de rechthebbende van de opname.

Versnipperd, territoriaal en zonder Europees loket

De rechten op een nummer liggen zelden in één hand; ze zijn verdeeld over componisten, tekstschrijvers, uitgevers, musici en label. Bovendien is intellectuele eigendom nationaal: er bestaat, in Kops woorden, "in Europa niet één loket waarbij men alle rechten voor een bepaald liedje kan clearen". Een licentie voor de Verenigde Staten dekt Europa niet, en de Benelux dekt Frankrijk of Duitsland niet automatisch. Omdat een streamingrelease wereldwijd is, worden de gaten in de dekking meteen zichtbaar — clearance blijft "een tamelijk lange weg".

Herkenbaar of onherkenbaar — en de licentie van de toekomst

Samplen is juridisch een vorm van verveelvoudigen: artikel 13 van de Auteurswet rekent iedere gehele of gedeeltelijke bewerking in gewijzigde vorm daartoe, zolang geen nieuw, oorspronkelijk werk ontstaat. Het verschil tussen autosonisch samplen (de opname letterlijk overnemen) en allosonisch samplen (de passage naspelen) bepaalt of óók het naburige recht wordt geraakt. De herkenbaarheid is de scharnier: onherkenbaar gerecycled materiaal valt eerder buiten de inbreuk, maar dat is een inschatting, geen garantie — de feiten en uiteindelijk de rechter beslissen. Tot slot raakt het sampledossier het auteurscontractenrecht: artikel 25c van de Auteurswet waarborgt een billijke vergoeding en zelfs een aanvullende vergoeding bij nieuwe, nog onbekende exploitatievormen. Wie vandaag klaart, formuleert de licentie expliciet voor streaming, download, sync en social media, en voor alle territoria. De gevaarlijkste sample is niet de dure, maar de half-geklaarde.

Meer lezen

Je masters terugkrijgen: de rechtenstrijd van de jonge artiest (de Garrix-les)

Een jonge producer tekent op zijn zeventiende, scoort een wereldhit en wil twee jaar later zijn eigen masters terug. Dat het ook de grootsten overkomt, werd in augustus 2015 publiek toen Martin Garrix — toen negentien — via Facebook bekendmaakte dat hij zijn overeenkomsten met Spinnin' Records en MusicAllstars Management had vernietigd, nadat hij sinds begin dat jaar "de eigendomsrechten van zijn muziek had proberen terug te krijgen". Maar kun je een eenmaal getekend muziekcontract terugdraaien — en hoe voorkom je dat je het ooit moet proberen?

Masters, overdracht en licentie

"Masters" zijn de rechten op de geluidsopnamen; in de meeste deals draagt de artiest ze over aan, of licentieert hij ze exclusief aan, het label. Bij de compositie speelt parallel het auteursrecht. Artikel 2 van de Auteurswet bepaalt dat het auteursrecht vatbaar is voor gehele of gedeeltelijke overdracht en dat de maker een licentie kan verlenen; het derde lid eist dat een overdracht of exclusieve licentie schriftelijk wordt aangegaan en — bij overdracht door de maker — alleen de uitdrukkelijk vermelde bevoegdheden omvat. Wat niet duidelijk is overgedragen, blijft dus bij de maker. De praktijk is dat een jonge artiest tekent vóór er een hit is, met weinig onderhandelingsmacht en zonder eigen jurist.

Vernietigen of ontbinden

Garrix sprak over het "vernietigen" van de contracten. Vernietiging werkt terug tot het begin; een grond kan dwaling zijn (artikel 6:228 BW). Het auteurscontractenrecht biedt bovendien een gericht instrument: artikel 25f van de Auteurswet maakt een beding dat voor een onredelijk lange of onbepaalde termijn aanspraak maakt op toekomstig werk, of dat voor de maker onredelijk bezwarend is, vernietigbaar. Ontbinding werkt naar de toekomst en knoopt aan bij een tekortkoming; artikel 25e Auteurswet geeft de maker een opzeggingsrecht als het label onvoldoende exploiteert (non-usus). In het uiterste geval kan artikel 3:40 BW een rechtshandeling nietig maken wegens strijd met de goede zeden, maar dat is een hoge drempel.

Vooraf voorkomen

Beter dan terugvechten is vooraf voorkomen: bak je overdracht nauwkeurig af (artikel 2 lid 3 Auteurswet), bewaak duur en exclusiviteit, bedingt een billijke vergoeding (artikel 25c) en een exploitatieverplichting, en laat het contract vóór ondertekening door een gespecialiseerd muziekjurist nakijken. De feiten in dit artikel komen uitsluitend uit Garrix' openbare mediaverklaring; over de inhoud van de contracten of de afloop van een eventueel geschil doet deze blog geen uitspraak.

Meer lezen

Muziekrecht en Kunstmatige Intelligentie: Van AI-Gegenereerde Werken tot Gecloonde Artiesten

De opkomst van kunstmatige intelligentie (AI) in de muziekindustrie ontketent een revolutie die de manier waarop muziek wordt gecreëerd ingrijpend verandert. Deze ontwikkeling roept complexe juridische vragen op over AI en auteursrecht (AI muziek copyright) en naburige rechten. Hoe kunnen we de creatieve rechten van artiesten en componisten beschermen en tegelijk ruimte laten voor technologische innovatie?

Muziekcontracten updaten met AI bepalingen

Voor muziekprofessionals – van onafhankelijke artiest tot groot label – is het essentieel om de vinger aan de pols te houden. Rechten bij AI-gegenereerde muziek moeten contractueel goed worden vastgelegd. Artiesten doen er verstandig aan expliciet te bepalen of hun stem of tracks voor AI-training mogen worden gebruikt. Uitgevers en labels moeten hun overeenkomsten updaten om duidelijkheid te scheppen over eigendom en aansprakelijkheid rond AI-creaties. En AI-bedrijven in de muzieksector zullen met transparantie en licenties moeten werken, willen ze conflicten vermijden.

Implicaties EU AI Act voor de Entertainmentindustrie

De ontwikkelingen gaan razendsnel. Nieuwe Europese regels (zoals de EU AI Act) zijn inmiddels van kracht, en juridische precedenten worden nu gevormd. Het is daarom geen overbodige luxe om juridisch advies over AI en muziek in te winnen bij specialisten. Een ervaren muziekrecht-jurist kan helpen om zowel kansen als risico’s in kaart te brengen – van het beschermen van je stem en songs tegen misbruik, tot het optimaal licentiëren van AI-technologie. Zo kunt u als maker of onderneming met een gerust hart profiteren van AI-innovaties, binnen de lijnen van de wet.

Juridisch overzicht AI en muziekrechten

In dit artikel geeft Mauritz Kop een diepgaand maar toegankelijk juridisch overzicht van de belangrijkste kwesties rond AI en muziek. We behandelen onder meer of AI zonder toestemming mag trainen op beschermd materiaal, hoe verschillende rechtenorganisaties (Buma/Stemra en Sena) omgaan met AI, de status van door AI-gegeneerde muziekwerken, de drempel van menselijke creativiteit, bescherming tegen AI-stemklonen via privacywetgeving, contractuele implicaties waaronder AI-updates voor toestemming, opt-out en vergoedingen, nieuwe verplichtingen onder de EU AI Act, verschillen tussen Europees en Amerikaans recht, én actuele rechtszaken. Dit artikel is geschreven in een mix van juridisch jargon en heldere uitleg, gericht op lezers zoals artiesten, componisten, muziekuitgevers, labels, stemacteurs, producenten en AI-bedrijven die willen weten waar ze staan.

Meer lezen

Nieuw naburig recht voor uitgevers schiet zijn doel voorbij

Dit blog is een transcript van het interview dat AIRecht Managing Partner en Stanford Law School Fellow mr. Mauritz Kop op 1 februari 2021 gaf aan Reinier Kist, Redacteur Digitale Media bij NRC Handelsblad, over intellectueel eigendom en nieuwsaggregatie. Het artikel in NRC is hier te raadplegen: Techbedrijven versus Nieuwsmedia - De grootste nieuwsgrazers betalen liever niet voor journalistiek.

Vergoedingen voor nieuwsaggregatie

Regeringen in Australië, Frankrijk en Nederland proberen machtige tech platforms zoals Google en Facebook te dwingen om te betalen voor het met commercieel oogmerk linken naar en weergeven van korte stukken tekst uit nieuwsartikelen. Het gaat hier om vergoedingen voor nieuwsaggregatie. Hierbij spelen auteursrechten, naburige rechten, fiscaal recht, het contractenrecht en het mededingingsrecht een rol. We zoomen hieronder in op het nieuwe naburige recht voor uitgevers van nieuwsmedia en journalistieke content, dat door de Europese wetgever in artikel 15 van de recente Richtlijn inzake auteursrechten in de digitale eengemaakte markt (Directive on Copyright in the Digital Single Market) wordt geïntroduceerd.

Wordingsgeschiedenis van de nieuwe EU Copyright Directive

1. Een belangrijke vraag in het artikel is hoe de implementatie van de Europese copyrighthervorming in Nederland ervoor staat, en of we een Franse licentiedeal ook hier ten lande kunnen verwachten.

Laten we beginnen bij de wordingsgeschiedenis van de nieuwe Copyright Directive. Het gaat bij de EU Copyright Reform om 3 doelstellingen die in de huidige marktconstellatie niet goed verenigbaar zijn. Dit zijn toegang tot hoge kwaliteit legale content voor consumenten (1), een innovatievriendelijk klimaat voor SME’s waaronder startups (2) en handhaving van auteursrechten (3). Daarnaast werd er bij de totstandkoming van deze richtlijn, en tijdens de publieke consultatie stevig gelobbyd door belanghebbenden. Zoals auteursrechthebbenden, collectieve rechteninstanties, consumentenbelangengroepen, online platforms en uitgeverijen. We zagen vervolgens bepaalde wensen van deze partijen terugkomen in de wetsvoorstellen, zowel op Europees als op nationaal niveau. Omdat die wensen vaak compleet tegengesteld zijn aan elkaar, is het resultaat van deze Europese wetgevingsinspanning een ingewikkeld compromis.

Het introduceren van nieuwe lagen IP rechten is zelden een goed idee

We zien dat de verdienmodellen van de oude contentindustrie, het momenteel afleggen tegen de verdienmodellen van de grote internetplatforms. Overheden willen een gezonde markt en een divers ecosysteem voor nieuwsgaring in stand houden. Dat is belangrijk in een democratie. Dat betekent dat je soms corrigerend moet optreden door het introduceren van wetgeving. De vraag is echter of die wetgeving effectief zal zijn. Want als het over 10 jaar niet blijkt te werken, kom je er moeilijk vanaf! Dit geldt des te meer voor intellectuele eigendomsrechten. Het introduceren van nieuwe lagen IP rechten om de effecten van technologische innovatie op de markt en de maatschappij in balans te brengen, is zelden een goed idee. Een voorbeeld van zo’n mislukt wetgevingsproject is de Databankenrichtlijn, die bedoeld was om EU bedrijven een minder nadelige concurrentiepositie te geven ten opzichte van Amerikaanse bedrijven. Maar ook de Copyrightrichtlijn dreigt te ontaarden in een mislukt project en wordt door experts inmiddels algemeen beschouwd als een degeneratie van het auteursrecht.

Meer lezen

Clearance van Muziek in Videoclips: Hoe zit dat Juridisch?

Hoe regel ik de rechten van muziek die ik wil gebruiken in een film of een game? Syncen van beeld en geluid, hoe zit dat juridisch? Bij wie moet ik zijn voor een licentie voor gebruik van een dancetrack in een reclamespotje of een muziekvideo? En zitten er ook intellectuele eigendomsrechten op de videoclip zelf?

Syncen van beeld met geluid

U mag niet zonder toestemming van de componist, tekstschrijver en de uitvoerende artiesten muziek met video synchroniseren en uploaden, ook niet naar uw eigen website laat staan naar social media. De makers hebben een verbodsrecht en een vergoedingsrecht. Dat volgt uit de Auteurswet en de Wet naburige rechten. Er zal toestemming moeten worden gevraagd voor het muziekgebruik, online en offline. In de vorm van een schriftelijk licentiecontract waarin staat onder welke voorwaarden u beeld met geluid mag combineren en commercieel exploiteren. Dit geldt ook voor Youtube en Vevo muziekvideo’s. U krijgt gedurende het clearance-traject voor de videoclip met verschillende partijen rechthebbenden te maken zoals platenlabels, uitgeverijen (publishers), muzikanten, nabestaanden alsook Buma/Stemra.

Clearance-traject videoclip: verschillende partijen

Door de clearance van de muziekrechten correct te regelen voorkomt u auteursrechtenclaims, takedowns, verwijderde social media accounts en aansprakelijkheid nadat u de videoclip heeft geüpload. Er bestaan geen standaardtarieven voor het syncen van muziek met beeld. Hierover kan worden onderhandeld. Ook kan toestemming geweigerd worden vanwege het verbodsrecht van de componist. Er kunnen dus geen garanties worden gegeven. Hou daarom altijd een alternatief achter de hand en zorg dat u de clearance ruim voor de project deadline in werking zet. Wij kunnen u hierbij terzijde staan.

Syncen: bij wie liggen de muziekrechten?

Stap 1 is dat wij uitzoeken waar de muziekrechten van de titel liggen en bij wie u vervolgens moet zijn. Er kunnen vervolgens schriftelijke afspraken worden gemaakt over zaken als looptijd, exclusiviteit, territorium en MFN Clausules (Most Favored Nations), hetgeen wil zeggen dat er bij een situatie waarin bijvoorbeeld de publishingrechten versnipperd zijn over 5 uitgeverijen, alle publishers zich conformeren aan de hoogste vraagprijs op basis van 100% uitgaverechten. Bij MFN gaat het derhalve om gelijke behandeling van de rechthebbenden, onafhankelijk van ieders rechtenpercentages.

Meer lezen

CPO Seminar Muziek & Recht Concertgebouw Amsterdam

Postacademisch onderwijs aan advocaten, rechters en hoogleraren over het muziekrecht

Op maandag 16 april 2018 organiseerde het Centrum voor Postacademisch juridisch Onderwijs (CPO) van de Radboud Universiteit Nijmegen een seminar over het Muziekrecht. Ik gaf daar een postacademische cursus muziekrechten en muziekcontracten. Het CPO verzocht mij enkele maanden eerder om de cursus ook muzikaal te omlijsten. In het Concertgebouw in Amsterdam. Hieronder een terugblik op dit bijzondere juridische event.

Het was me al snel duidelijk: voor deze cursus was veel muziek nodig.

Publiek Domein Quiz

Mijn idee voor de Publiek Domein Quiz was als volgt: Ons CPO ensemble zou live enkele bekende thema’s van klassieke en populaire muziekwerken aan het publiek voordragen. De cursisten moeten vervolgens raden om welk stuk het gaat en wie de componist is. Zodra we er achter zijn gekomen wie de componist is, mag het publiek haar hand opsteken als men denkt dat het werk zich in het publiek domein bevindt, of dat het in Nederland nog wordt beschermd door het auteursrecht. We deden dit in 2 blokken, 1 voor de pauze en 1 na de pauze. In de pauze speelden we integraal:

O Magnum Mysterium - Tomás Luis de Victoria (Spanje, c. 1548 - 1611). Publiek domein.

Er moest dus een klein orkestje komen. Het lukte gelukkig om een kwartet samen te stellen dat bestond uit 2 beroepsmuzikanten en 2 dubbelgeschoolde juristen. Dit ensemble - met op papier een ongelooflijke staat van dienst - deed mij ergens denken aan het Prinsengrachtensemble, waarvan ik 25 jaar geleden met veel plezier deel uitmaakte. Ook als klarinettist. En ook interdisciplinair in die zin dat het bestond uit (tamelijk) muzikale juristen.

Meer lezen

Midi-files, rusten daar naburige rechten en auteursrechten op?

Een hele generatie muziekproducenten groeit op met midi.

Bij het produceren van dance, hip-hop en filmmuziek wordt tegenwoordig veel gebruik gemaakt van midi. Er is dus behoefte aan duidelijkheid over de juridische status van midi-bestanden. Rusten er bijvoorbeeld naburige rechten, auteursrechten en databankrechten op midi-files, karaoke-packs of vsti-presets, en kwalificeert een midi-bestand onder alle omstandigheden als fonogram?

Omdat het gros van de rechters en advocaten zelf niet met midi werken is het vaak lastig communiceren over deze technische materie. Het blijft allemaal wat abstract. De techniek is tamelijk complex en ook het muziekrecht zelf is bewerkelijk: een gevaarlijke combinatie. Om die reden zoomen we vandaag in op de ins en outs van midi-files. Ter verduidelijking maken we daarbij gebruik van enkele illustraties.

Meer lezen

Auteursrechten en Educatief Doel: De Wettelijke Basis voor de Onderwijsexceptie

Deel 2: Muziek in het Onderwijs - De wettelijke basis voor toelaatbare beperkingen op auteursrechten en naburige rechten in een onderwijssetting.

Wanneer zijn beperkingen op de auteursrechten van makers toelaatbaar in het onderwijs? Mag ik als school winstoogmerk hebben en moet er altijd sprake zijn van een educatief doel? Moet ik een billijke vergoeding betalen aan de auteurs, de artiesten, de uitgeverijen of aan Buma/Stemra en Sena? Of ben ik bij Stichting PRO aan het juiste adres, zoals bij blokboeken en readers?

Op grond van de Auteursrechtrichtlijn kan de Nederlandse wetgever slechts beperkingen op het auteursrecht toestaan als die voldoen aan de zogenaamde driestappentoets (art. 5 lid 5 Auteursrechtrichtlijn).

We duiken in deze blog kort in de wet en de internationale verdragen omtrent beperkingen op intellectuele eigendomsrechten in een educatieve setting. De belangrijkste daarvan is de Richtlijn harmonisatie auteursrecht in de informatiemaatschappij uit 2001, kortweg de Auteursrechtrichtlijn, die naar verwachting medio 2016 zal worden herzien.

Meer lezen

Afspraken op Papier in de Nederlandse Dancesector

Nederland, Danceland

De Nederlandse dance sector is een aantrekkelijk exportproduct. In 2013 verdienden de Nederlandse muzikanten gezamenlijk €158,8 miljoen in het buitenland. Hiervan werd 80% verdiend door dance-artiesten zoals Chuckie, Afrojack, Laidback Luke, Tiësto, Ferry Corsten, Sunnery James, Nicky Romero, Armin van Buuren en Hardwell. Auteursrechtenorganisatie BUMA Cultuur verwacht zelfs Nederland binnen vijf jaar de grootste dance-exporteur van de wereld is.

In de ogen van veel buitenlandse muziekliefhebbers is Nederland het danceland bij uitstek. Creativiteit is gebaat bij evenwichtige contracten. Dit artikel is geschreven om artiesten, en dan met name DJ’s, vanuit een preventief oogpunt te informeren over contracten waarmee zij in de praktijk te maken kunnen krijgen.

Meer lezen