AI-clausules in muziekcontracten: wat een muziekjurist checkt vóór je tekent

Er ligt een muziekcontract op tafel — een platendeal, een producercontract of een 360-graden deal — en de vraag is simpel maar groot: tekent u, of laat u het eerst checken? In het AI-tijdperk staat er meer op het spel dan ooit. In 2023 ging "Heart on My Sleeve" nog viral als een gloednieuwe samenwerking tussen Drake en The Weeknd; in werkelijkheid had een anonieme maker hun stemmen volledig met AI nagebootst. Het nummer werd na bezwaar van het label offline gehaald — maar het liet zien hoe kwetsbaar uw stem, uw opnames en uw composities zijn zodra de afspraken niet kloppen.

Waarom AI elk muziekcontract dwingt tot herziening

Want kunstmatige intelligentie raakt inmiddels elke laag van een muziekdeal. Wie tekent voor een vage formulering als "alle huidige en toekomstige, nog niet bekende exploitatievormen", geeft ongemerkt de zeggenschap over zijn eigen stemgeluid, masters en songs weg — voor het trainen van AI-modellen, voor stemkloning, of voor synthetische output waar vaak geen enkele vergoeding tegenover staat. Een contract dat nooit met AI in gedachten is opgesteld, laat juist daar de grootste gaten vallen.

Wat een muziekjurist checkt vóór u tekent

Een ervaren muziekjurist leest precies die clausules. U leest op welke vier scopes een AI-clausule kan slaan, hoe AI ingrijpt op het verschil tussen master en compositie, hoe stemkloning juridisch verankerd is — van de onrechtmatige daad (art. 6:162 BW) en de AVG tot de Amerikaanse ELVIS Act — en wat de Europese DSM-richtlijn en de EU AI Act wél en niet regelen.

Juist daarom loont het om vóór uw handtekening te weten waar de risico's zitten. Eén ongelukkige zin over "toekomstige, nog onbekende exploitatievormen" kan betekenen dat u jarenlang meebetaalt aan AI-training op uw eigen werk, dat uw masterrechten en stemgeluid vastliggen zonder billijke vergoeding, of dat een gekloonde versie van uw stem opduikt zonder dat u daar iets over te zeggen heeft. Een korte juridische check nu voorkomt een dure verrassing later.

Wet Auteurscontractenrecht

En een belangrijk deel van uw bescherming staat niet eens in het contract, maar in de wet: het auteurscontractenrecht geeft makers recht op een billijke vergoeding, transparantie, een aanvullende vergoeding bij onverwacht succes en een uitweg bij niet-gebruik — dwingend recht dat vóór uw handtekening gaat, ook als u al getekend heeft. Kortom, in het AI-tijdperk geldt meer dan ooit: bezint eer ge begint. Laat daarom uw muziekcontract checken vóór u tekent, van royalty's en recoupment tot een eerlijke AI-clausule.

Meer lezen

Computer generated works: wie of wat is eigenaar? →

Deze column is gepubliceerd op platform VerderDenken.nl van het Centrum voor Postacademisch Juridisch Onderwijs (CPO) van de Radboud Universiteit Nijmegen. https://www.ru.nl/cpo/verderdenken/columns/computer-generated-works-eigenaar/

Nieuwe technologieën roepen nieuwe juridische vragen op. Zo ook computers die creatieve werken maken. Wie of wat is de eigenaar van zo’n werk? Mauritz Kop geeft uitleg.

Machines uitgerust met artificiële intelligentie (AI) begeven zich op het terrein van de schone kunsten. Computers schilderen, schrijven en componeren er ijverig op los. Zo genereerde The Next Rembrandt een 3D-geprint meesterwerk, schilderde The Art and Artificial Intelligence Lab een levensechte Mona Lisa, schreef Kurzweils Cybernetic Poet klassieke sonnetten en produceerde Amper Music een complete muziek-cd. Alles in luttele seconden.

Auteursrechten vestigen is problematisch

Het is voorstelbaar dat er auteursrechten rusten op de voortbrengselen van AI-systemen zelf, zoals kunst, muziek, literatuur, uitvindingen, industriële toepassingen, algoritmes, code en andersoortige scheppingen. Men kan zich als wetgever de vraag stellen of er voor computer generated works sui generis categorieën rechten (met een korte looptijd en zonder persoonlijkheidsrechten) in het leven moeten worden geroepen.

Kunnen IE-rechten überhaupt AI-scheppingen beschermen?

De wet in haar huidige vorm erkent geen niet-menselijke auteursrechten. Auteurschap is fundamenteel verbonden met menselijkheid; met scheppingen van de menselijke geest. Dat vloeit bijvoorbeeld voort uit het bekende Infopaq-arrest van het EU Hof van Justitie uit 2009, al is dit arrest niet geschreven met machine learning en kunstmatige intelligentie in het achterhoofd. Is het dogmatisch en doctrinair correct om aan te nemen dat er geen copyright kan zijn op pure AI creations? AI is per slot van rekening niet menselijk en er is bovendien geen menselijke originaliteit en creativiteit aanwezig. Het korte antwoord luidt: ja.

Algoritmisch auteurschap: goed idee of niet?

In tegenstelling tot de benadering van de EU en de VS, heeft het Verenigd Koninkrijk een computer generated works-regime geïmplementeerd, wat betekent dat de programmeur van de AI het auteursrecht krijgt op de output van de machine. Met andere woorden: het VK, en recentelijk ook de Chinese rechter, breiden het menselijke auteurschap uit naar algoritmisch auteurschap.

AI-machine kan geen copyright bezitten

Auteursrechten kunnen alleen eigendom zijn van rechtssubjecten, dus personen of bedrijven. Een AI-machine kan zelf geen copyright bezitten op AI made creations omdat een AI-systeem geen rechtssubjectiviteit en ook geen rechtspersoonlijkheid bezit. AI-systemen kwalificeren als rechtsobject, niet als rechtssubject.

‘Publiek eigendom uit de machine’ en menselijke interventie

Menselijk auteurschap blijft het normatieve orgelpunt van het intellectuele eigendomsrecht. Delen van het meerlagige, uit het Romeinse recht afkomstige eigendomsparadigma kunnen relevant zijn voor AI. Voortbouwend op dit raamwerk is er een nieuw publiek domein model denkbaar voor AI creations and inventions die de autonomiedrempel overschrijden: res publicae ex machina (publiek eigendom uit de machine).

Meer lezen

Best verdienende dode artiesten van 2018

Royalties uit auteursrechten en merkenrechten

Elk jaar publiceert Forbes een lijstje met de rijkste overleden beroemdheden. BNR Nieuwsradio Ochtendspits interviewde mr. Mauritz Kop van MuziekenRecht.nl op 8 november 2018 over het hoe en waarom van het geld dat dode artiesten nog altijd genereren.

De dode zanger Elvis Presley verdiende vorig jaar 30,1 miljoen euro. Komt al dat geld alleen voort uit royalty’s?

Het geld komt voort uit auteursrechten en naburige rechten oftewel royalty’s én door merkrechten en handelsnaamrechten. Denk aan merchandise van de artiest als merk, zoals parfum van Elizabeth Taylor of petjes met Tupac Shakur. Of auteursrechten op een boek van Albert Einstein, of een woordmerk op zijn naam. Maar ook uit alle films waarin Elvis speelde. Daar komen nog steeds royalty’s uit voort, vanwege de openbaring en verveelvoudiging van die films op internet en televisie.

Hoe zit het met auteursrechten, filmrechten en merkrechten?

De auteursrechten op werken zoals muziek of boeken gelden tot 70 jaar na de dood van de maker, daarna komen ze in het publiek domein. In het geval van Elvis naar Nederlands recht tot het jaar 2048, in het geval van David Bowie tot 2087. Heel lang dus. Bij film geldt de wettelijke beschermingsduur doorgaans tot 50 jaar na release van de film. De merkrechten aan de andere kant gelden 10 jaar en moeten daarna worden verlengd, maar u kunt tot in de eeuwigheid blijven verlengen.

Direct na overlijden zien we een piek in het geld dat er wordt gegenereerd door exploitatie van de rechten, zoals recent bij David Bowie, Prince en Avicii.

Meer lezen