AI-clausules in muziekcontracten: wat een muziekjurist checkt vóór je tekent

Er ligt een muziekcontract op tafel — een platendeal, een producercontract of een 360-graden deal — en de vraag is simpel maar groot: tekent u, of laat u het eerst checken? In het AI-tijdperk staat er meer op het spel dan ooit. In 2023 ging "Heart on My Sleeve" nog viral als een gloednieuwe samenwerking tussen Drake en The Weeknd; in werkelijkheid had een anonieme maker hun stemmen volledig met AI nagebootst. Het nummer werd na bezwaar van het label offline gehaald — maar het liet zien hoe kwetsbaar uw stem, uw opnames en uw composities zijn zodra de afspraken niet kloppen.

Waarom AI elk muziekcontract dwingt tot herziening

Want kunstmatige intelligentie raakt inmiddels elke laag van een muziekdeal. Wie tekent voor een vage formulering als "alle huidige en toekomstige, nog niet bekende exploitatievormen", geeft ongemerkt de zeggenschap over zijn eigen stemgeluid, masters en songs weg — voor het trainen van AI-modellen, voor stemkloning, of voor synthetische output waar vaak geen enkele vergoeding tegenover staat. Een contract dat nooit met AI in gedachten is opgesteld, laat juist daar de grootste gaten vallen.

Wat een muziekjurist checkt vóór u tekent

Een ervaren muziekjurist leest precies die clausules. U leest op welke vier scopes een AI-clausule kan slaan, hoe AI ingrijpt op het verschil tussen master en compositie, hoe stemkloning juridisch verankerd is — van de onrechtmatige daad (art. 6:162 BW) en de AVG tot de Amerikaanse ELVIS Act — en wat de Europese DSM-richtlijn en de EU AI Act wél en niet regelen.

Juist daarom loont het om vóór uw handtekening te weten waar de risico's zitten. Eén ongelukkige zin over "toekomstige, nog onbekende exploitatievormen" kan betekenen dat u jarenlang meebetaalt aan AI-training op uw eigen werk, dat uw masterrechten en stemgeluid vastliggen zonder billijke vergoeding, of dat een gekloonde versie van uw stem opduikt zonder dat u daar iets over te zeggen heeft. Een korte juridische check nu voorkomt een dure verrassing later.

Wet Auteurscontractenrecht

En een belangrijk deel van uw bescherming staat niet eens in het contract, maar in de wet: het auteurscontractenrecht geeft makers recht op een billijke vergoeding, transparantie, een aanvullende vergoeding bij onverwacht succes en een uitweg bij niet-gebruik — dwingend recht dat vóór uw handtekening gaat, ook als u al getekend heeft. Kortom, in het AI-tijdperk geldt meer dan ooit: bezint eer ge begint. Laat daarom uw muziekcontract checken vóór u tekent, van royalty's en recoupment tot een eerlijke AI-clausule.

Meer lezen

EU-auteursrechtrichtlijn (art. 17): uploadfilters, de value gap en wat het voor jou betekent

Sinds 7 juni 2021 is Europa's antwoord op de macht van de grote techplatforms in de Nederlandse Auteurswet verankerd. Het voorstel dat jarenlang als “artikel 13” door het nieuws ging, werd artikel 17 van de DSM-richtlijn (Richtlijn (EU) 2019/790) en is in Nederland omgezet in artikel 29c Auteurswet. De kern: platforms als YouTube, Facebook en Instagram zijn nu zelf aansprakelijk voor wat hun gebruikers uploaden, tenzij zij vooraf licenties sluiten of effectief filteren.

De value gap en de juridische omslag

Achter de wet zit de “value gap”: grote platforms verdienen veel aan auteursrechtelijk beschermd materiaal dat gebruikers uploaden, terwijl de makers daar weinig van terugzien. Artikel 29c lid 1 Aw bepaalt dat de platformaanbieder de door gebruikers aangeboden werken zelf openbaar maakt — en dus toestemming nodig heeft. Ontbreekt die licentie, dan is het platform in beginsel aansprakelijk. Dat was lange tijd ondenkbaar: het moderne internet was gebouwd op het idee dat een platform niet verantwoordelijk is voor wat zijn gebruikers plaatsen.

Licentie of filter

Een platform ontkomt aan aansprakelijkheid alleen via de drie cumulatieve voorwaarden van artikel 29c lid 2 Aw: naar beste vermogen toestemming proberen te krijgen, naar beste vermogen voorkomen dat door rechthebbenden aangewezen werken beschikbaar zijn, en na een onderbouwde melding snel verwijderen. Die tweede eis verklaart het beladen woord “uploadfilter”. YouTube draait al meer dan tien jaar zijn herkenningssysteem Content ID, dat — zoals NRC-redacteur Marc Hijink optekende — per minuut honderden uren video controleert.

De rem op overblokkering

Omdat filters legitieme parodieën, citaten en memes ten onrechte kunnen blokkeren, bevat de wet waarborgen. Artikel 29c lid 5 verbiedt het blokkeren van niet-inbreukmakende uploads, lid 6 sluit een algemene toezichtsverplichting uit, en lid 7 eist een klachtenprocedure met een “aan menselijke toetsing onderworpen oordeel”. De parodie- en meme-exceptie staat in artikel 18b Auteurswet. Auteursrechtspecialist Mauritz Kop, die het Europees Parlement academisch adviseerde, noemde het compromis in NRC niettemin “een degeneratie van het auteursrecht” en bepleitte een techniekneutrale open norm naar het model van het Amerikaanse fair use.

Wat het voor u betekent

Voor makers is artikel 29c een drukmiddel om platforms tot licentie te dwingen; voor uploaders bieden artikel 18b en de waarborgen van artikel 29c uw rechtmatige gebruik bescherming. Opkomende platforms vallen onder het lichtere regime van artikel 29d. Laat in alle gevallen uw licenties of platformvoorwaarden toetsen door een gespecialiseerde jurist.

Meer lezen