Stel: een Rotterdamse songwriter met veertig nummers in haar catalogus krijgt van een gamestudio de vraag of drie tracks in een online game mogen. De studio wil één bedrag betalen en één handtekening, zonder aparte afdracht aan een collectieve beheersorganisatie. Sinds ze lid werd van BumaStemra liggen haar rechten echter daar, en dus is de eerste vraag of ze een deel van haar rechten terug kan nemen zonder haar lidmaatschap op te zeggen. Het Europese recht en de opt-outregeling van BumaStemra geven op die vraag een concreet antwoord, met een vaste jaarlijkse deadline.
Wat artikel 5 van de Europese richtlijn collectief beheer uit 2014 een componist of tekstschrijver toestaat
De Richtlijn 2014/26/EU van 26 februari 2014 regelt hoe collectieve beheersorganisaties met hun leden omgaan. Artikel 5 lid 2 geeft de rechthebbende het recht om zelf te kiezen welke organisatie welke rechten beheert: per recht, per categorie rechten, per soort werk en per grondgebied, ongeacht nationaliteit of woonplaats. Een Nederlandse componist mag haar online rechten dus bij een andere Europese organisatie onderbrengen en haar uitvoeringsrechten bij BumaStemra laten. Nederland heeft de richtlijn overgenomen in de Wet toezicht collectieve beheersorganisaties auteurs- en naburige rechten, en het College van Toezicht houdt toezicht op de naleving.
Lid 3 voegt een tweede bevoegdheid toe: de rechthebbende mag zelf licenties geven voor niet-commercieel gebruik van rechten of werken die zij daarvoor kiest. De organisatie mag daaraan voorwaarden verbinden en moet haar leden volgens lid 8 over die voorwaarden informeren. Wie een scholierenfilm of een benefietvideo kosteloos wil toestaan, moet die voorwaarden dus eerst nalezen bij de eigen organisatie.
Waarom BumaStemra een wijziging alleen per jaar verwerkt, met 30 september als uiterste datum
Volgens artikel 5 lid 4 kan de rechthebbende het beheer beëindigen of rechten, categorieën of grondgebieden intrekken met een redelijke opzegtermijn van ten hoogste zes maanden. De organisatie mag bepalen dat de intrekking pas ingaat aan het einde van het boekjaar. BumaStemra gebruikt die ruimte: volgens haar opt-outpagina kan een lid de opt-out eenmaal per jaar wijzigen, met een opzegtermijn van drie maanden, en moet het wijzigingsformulier uiterlijk op 30 september binnen zijn. Wie, zoals de songwriter uit Rotterdam, in november de vraag van de gamestudio krijgt, heeft de deadline voor een wijziging per 1 januari 2027 gemist. Zij kan het formulier uiterlijk op 30 september 2027 indienen, en volgens deze jaarlijkse procedure gaat de wijziging dan per 1 januari 2028 in. Een gamedeal met een release in 2027 valt dus nog onder het bestaande beheer, en de studio moet de licentie dan via BumaStemra regelen.
Lid 5 regelt het geld over de overgangsperiode. Voor gebruik van vóór de intrekking, en voor licenties die de organisatie vóór de intrekking heeft verleend, blijft de rechthebbende haar uitkeringen en haar informatierechten houden. Een zender of platform die al een licentie van BumaStemra had, betaalt voor die periode dus nog via BumaStemra, en de opbrengst komt via de gewone repartitie bij haar terecht. Lid 6 verbiedt de organisatie bovendien om als voorwaarde te stellen dat de ingetrokken rechten bij een andere collectieve organisatie terechtkomen. Zelf licentiëren mag dus ook.
Welke vijf rechtencategorieën BumaStemra sinds de ACM-toezegging voor opt-out openstelt
Al vóór de richtlijn speelde dezelfde vraag in Nederland. Na een klacht van een muziekauteur onderzocht de Autoriteit Consument & Markt het aansluitbeleid van BumaStemra, dat van auteurs verlangde dat zij al hun rechten overdroegen. BumaStemra zegde toe een opt-outsysteem in te voeren waarmee rechthebbenden bepaalde rechtencategorieën, zoals de rechten voor online muziekgebruik, kunnen uitzonderen of uit de overdracht terugtrekken. De rechtbank Rotterdam stelde ACM in de procedure daarover op 27 augustus 2015 in het gelijk (ECLI:NL:RBROT:2015:6080).
BumaStemra noemt deze regeling Flexibel Beheer en kent vijf hoofdcategorieën: events (live-uitvoeringen); radio, tv en simulcasting; achtergrondmuziek; mechanisch; online. Een opt-out geldt per categorie en niet per werk: wie mechanisch terugneemt, neemt die rechten terug voor de hele catalogus. Onder mechanisch vallen volgens BumaStemra onder meer het vastleggen op cd en vinyl, het synchroniseren in een audiovisueel of multimediawerk en de thuiskopie. Alleen voor online kan een lid per subcategorie kiezen, zoals interactief gebruik (on demand en downloads) of niet-interactief gebruik (webcasting), apart voor het Buma- en het Stemra-deel. Een lid kan zich ook voor een beperkt aantal landen aansluiten.
Voor de gamedeal betekent dit dat de songwriter minstens de mechanische rechten nodig heeft om de tracks in de game te synchroniseren, en mogelijk online subcategorieën als de game muziek streamt of downloadbaar maakt. Ze verliest dan ook de collectieve inning voor cd, vinyl en andere mechanische exploitatie van alle veertig nummers. BumaStemra wijst erop dat een lid met opt-out zelf licenties sluit, zelf int, zelf handhaaft, de inkomsten zelf bij de Belastingdienst opgeeft, en dat lagere inkomsten via BumaStemra gevolgen kunnen hebben voor stemrecht en oudedagsvoorziening.
Waarom de Sena-vergoeding van artikel 7 WNR en het uitgeefcontract buiten de opt-out blijven
Niet elk muziekrecht laat zich individueel beheren. De billijke vergoeding die artikel 7 WNR toekent voor het uitzenden en openbaar maken van opnamen moet volgens artikel 15 lid 1 Wet op de naburige rechten worden betaald aan de door de minister aangewezen rechtspersoon, en die is daarmee met uitsluiting van anderen belast. Dat is Sena. Een artiest of label kan die vergoeding dus niet zelf innen, ook niet na een opt-out elders. Wordt een film of serie uitgezonden waarin een opname met toestemming is verwerkt, dan is volgens het Atresmedia-arrest van het Europese Hof voor die uitzending van het audiovisuele werk geen artikel 7-vergoeding verschuldigd; wat Sena daarnaast contractueel int, is een andere vraag, zoals in het stuk over de synclicentie voor film of serie staat.
Het tweede obstakel zit vaak in het eigen dossier. Een uitgeefcontract kan bepalen dat de uitgever meebeslist over licenties of een aandeel ontvangt van elke inkomstenstroom, ook als de componist een categorie zelf gaat beheren. De uitgever krijgt dan dezelfde vraag van de gamestudio. Wie het uitgeefcontract wil beëindigen omdat de uitgever niets met de song doet, kijkt naar opzegging op grond van artikel 25e Auteurswet. Bij co-writers met verschillende organisaties moet elk aandeel apart worden geregeld, want een intrekking door één co-writer geldt niet voor de anderen.
Zes vragen voordat je vóór 30 september een rechtencategorie uit BumaStemra haalt
- Welke hoofdcategorie of online subcategorie heb je nodig, en wat betekent het terugnemen daarvan voor de rest van je catalogus?
- Haal je de deadline van 30 september, en valt je geplande release vóór of na de jaarwisseling waarop de wijziging ingaat?
- Welke licenties heeft BumaStemra al verleend die over de overgangsperiode doorlopen?
- Wat zegt je uitgeefcontract over licenties en de verdeling van opbrengsten in die categorie?
- Wie int straks feitelijk: jijzelf, je uitgever of een buitenlandse organisatie die multiterritoriale online licenties geeft?
- Hoe leg je per titel vast welke co-writers meedoen en welk percentage zij houden?
Wie zelf licenties geeft, neemt ook de administratie over die BumaStemra anders deed. Het helpt om voor zelf beheerde rechten dezelfde cijfers bij te houden die een uitgever volgens artikel 25ca Auteurswet jaarlijks moet leveren.
Wil je eerst weten wat jouw uitgeefcontract over licenties en BumaStemra zegt, voordat je iets opzegt? Met de contractscan zie je snel welke rechten je zelf nog hebt en welke afspraken meespelen. En ga je straks zelf licenties geven aan een gamestudio of een filmmaker, dan helpt de muziekcontracten-generator om de afspraken over gebruik, looptijd en vergoeding vast te leggen.
Bronnen (geraadpleegd 2 november 2026): BumaStemra, Opt-out (Flexibel Beheer); Richtlijn 2014/26/EU betreffende collectief beheer van auteursrechten en naburige rechten, artikel 5; Wet op de naburige rechten, artikelen 7 en 15; ACM, Uitspraak rechtbank Rotterdam in zaak Buma/Stemra (27 augustus 2015); Rechtbank Rotterdam 27 augustus 2015, ECLI:NL:RBROT:2015:6080.
