Je song voor een vast bedrag verkocht en daarna een hit: de aanvullende vergoeding van artikel 25d Auteurswet en de Geschillencommissie Auteurscontractenrecht

Stel: een producer schrijft in 2023 de melodie en de akkoorden voor een single van een jonge artiest. Het label biedt 2.000 euro ineens voor alle rechten op de compositie en de productie, en hij tekent. Drie jaar later staat het nummer maanden in de Top 40, draait het op elke Nederlandse radiozender en heeft een telecombedrijf het voor een reclamecampagne gelicentieerd. Het label verdient er een veelvoud van zijn investering aan, en de producer kijkt naar zijn ene factuur. Voor die situatie staat sinds 1 juli 2015 een regel in de Auteurswet: de bestsellerbepaling van artikel 25d.

Akoestische gitaar met lichte sparrenhouten bovenblad en turquoise rozet op een zwarte standaard in een lichte songwritingkamer met berkenhouten diffusors en grachtenpanden achter het raam


Wat artikel 25d Auteurswet zegt en voor welke contracten het geldt

Volgens artikel 25d lid 1 Auteurswet kan de maker in rechte een aanvullende billijke vergoeding vorderen als de afgesproken vergoeding, gelet op wat beide partijen hebben gedaan, onevenredig is in verhouding tot de opbrengst van de exploitatie van het werk. Het artikel hoort bij hoofdstuk 1a, het auteurscontractenrecht, dat op 1 juli 2015 in werking trad. De Europese Unie heeft hetzelfde mechanisme later voor alle lidstaten verplicht gesteld in artikel 20 van de DSM-richtlijn (2019/790).

Het hoofdstuk geldt voor elke overeenkomst waarmee een maker een ander het recht geeft zijn werk te exploiteren (artikel 25b lid 1). Daaronder vallen het uitgeefcontract, de buy-out van een compositie door een label, de opdracht voor een jingle en de verkoop van een topline. Artikel 25b lid 3 maakt twee uitzonderingen. Het hoofdstuk geldt niet wanneer een ander dan jij volgens de wet als maker van het werk geldt: de werkgever op grond van artikel 7 of een rechtspersoon op grond van artikel 8. Werken in loondienst sluit je dus niet automatisch uit; beslissend is of je werkgever voor dit werk de maker is. Daarnaast geldt het hoofdstuk, met uitzondering van artikel 25f, niet voor overeenkomsten met een collectieve of onafhankelijke beheersorganisatie. Je lidmaatschap van Buma/Stemra valt dus niet onder artikel 25d, je contract met de uitgever of het label wel.

Ook zangers en muzikanten kunnen zich erop beroepen. Artikel 2b Wet op de naburige rechten verklaart hoofdstuk 1a van de Auteurswet van overeenkomstige toepassing op de uitvoerende kunstenaar. Een sessiemuzikant die met een buy-out is betaald, staat daarmee in dezelfde positie als de componist. Welke vergoedingen hij daarnaast al via Sena ontvangt, staat in ons stuk over artikel 7 lid 1 en artikel 9b WNR.


Wanneer een vast bedrag onevenredig is: de opbrengst, de investering en wat je al ontvangt

De wet noemt geen percentage en geen drempel. De rechter vergelijkt de afgesproken vergoeding met de opbrengst van de exploitatie en weegt daarbij de wederzijdse prestaties mee. De investering en het risico van het label tellen dus mee: opnamekosten, marketing, de releases die niets opbrachten. Een label kan aanvoeren dat de ene hit de vijf mislukte singles betaalt. Dat argument is serieus, maar het verklaart niet elke verhouding. Houd daarbij de rechten uit elkaar. Als componist leverde de producer de compositie, en als hij ook zelf speelde, een uitvoering. Zet tegenover elk van die bijdragen de vergoeding die hij ervoor kreeg en de opbrengst die het label met dat recht maakte, bijvoorbeeld de sync-licentie op de compositie. Een buy-out van 2.000 euro tegenover honderdduizenden euro's aan opbrengst uit die rechten vraagt om uitleg.

Bleef je lid van Buma/Stemra en heb je je aandeel als componist aangemeld, dan ontvang je bij radio, streaming en de reclame ook vergoedingen via de collectieve beheersorganisatie. De wet zegt niet hoe die meewegen. Verwacht dat een exploitant ze in een procedure aanvoert als onderdeel van wat je voor het werk ontvangt, en zorg dat je ze per jaar kunt laten zien.

Een verwante regel staat in artikel 25c lid 2 Auteurswet. Gaf je het label rechten voor een manier van exploiteren die bij het tekenen nog onbekend was, en gaat het label daartoe over, dan heb je recht op een aanvullende billijke vergoeding. Die regel geldt los van het succes van het nummer.


Tegen wie je de vordering instelt als het label of de uitgever de rechten heeft doorverkocht

Muziekcatalogi wisselen vaak van eigenaar. Ontstaat de onevenredigheid pas nadat je wederpartij het auteursrecht aan een derde heeft overgedragen of in licentie gegeven, dan kun je volgens artikel 25d lid 2 die derde rechtstreeks aanspreken, voor zover de opbrengst bij die derde terechtkomt. Wie zijn uitgeefcontract met een kleine uitgever sloot en nu ziet dat een internationale catalogus het nummer exploiteert, hoeft dus niet alleen bij de oorspronkelijke uitgever aan te kloppen.

Een contractclausule waarin je afstand doet van artikel 25d helpt de exploitant niet. Volgens artikel 25h lid 1 kan de maker van de bepalingen van hoofdstuk 1a geen afstand doen. Artikel 25h lid 2 maakt het hoofdstuk van toepassing ongeacht de rechtskeuze, als het contract zonder rechtskeuze onder Nederlands recht zou vallen of als de exploitatie geheel of overwegend in Nederland plaatsvindt. Een Engelse of Amerikaanse rechtskeuze in een contract met een Nederlandse producer voor een Nederlandse release neemt het recht dus niet weg.


Waar je de cijfers vandaan haalt en hoe de Geschillencommissie Auteurscontractenrecht werkt

Een vordering op grond van artikel 25d begint bij cijfers die meestal bij de exploitant liggen. Artikel 25ca Auteurswet verplicht je wederpartij je minstens eens per jaar te informeren over de exploitatie, de opbrengsten en de verschuldigde vergoeding. Vraag die informatie schriftelijk op. Zonder die gegevens kun je de onevenredigheid niet onderbouwen.

Je hoeft niet meteen naar de rechter. Op grond van artikel 25g is een geschillencommissie aangewezen: de Geschillencommissie Auteurscontractenrecht. Volgens haar eigen informatie behandelt zij geschillen over een aanvullende vergoeding wanneer een werk een bestseller is geworden, ook als een uitvoerende kunstenaar ze aanbrengt. Een klacht kan alleen tegen een aangesloten exploitant. Bij de muziekuitgevers van de NMUV en de platenmaatschappijen van NVPI Muziek is dat collectief geregeld. De commissie biedt eerst kosteloze bemiddeling aan. Leidt die niet tot een oplossing, dan doet zij alleen uitspraak als beide partijen daarmee instemmen. Die uitspraak is bindend, tenzij een van beide partijen het geschil binnen drie maanden na verzending van de uitspraak bij de rechter aanhangig maakt (artikel 25g lid 2). Een geschil dat anoniem of door een stichting of vereniging is ingediend, leidt volgens de commissie tot een uitspraak die niet bindend is.


Checklist: zes vragen voordat je een aanvullende vergoeding vraagt

  1. Is je contract een exploitatieovereenkomst als bedoeld in artikel 25b, en ben jij de maker van dit werk, en niet je werkgever (artikel 7) of een rechtspersoon (artikel 8)?
  2. Welke rechten leverde je, als componist en eventueel als uitvoerende, en wat ontvang je per recht: de buy-out, eventuele royalty's en je aandelen via Buma/Stemra of Sena?
  3. Wat bracht het werk de exploitant op, volgens de informatie die je op grond van artikel 25ca hebt opgevraagd?
  4. Welke investering en welk risico droeg de exploitant, en hoe verhoudt dat zich tot die opbrengst?
  5. Zijn de rechten doorverkocht of in licentie gegeven, en bij wie komt de opbrengst nu terecht (artikel 25d lid 2)?
  6. Is de exploitant aangesloten bij de Geschillencommissie Auteurscontractenrecht, rechtstreeks of via NMUV of NVPI Muziek, en wil hij meewerken aan een uitspraak?

Een aanvullende vergoeding vragen is iets anders dan het contract beëindigen. Exploiteert je uitgever een nummer helemaal niet, dan is opzegging op grond van artikel 25e de route. Artikel 25d gaat over het omgekeerde geval: het nummer wordt juist veel geëxploiteerd, en je wilt een eerlijk deel van de opbrengst.

Staat er binnenkort een buy-out of uitgeefcontract op tafel, of wil je weten wat je eerder hebt getekend? Onze contractscan leest het contract met je mee en laat zien waar de vergoeding en de afstand van rechten geregeld zijn. Wil je zelf een eerste opzet maken, kijk dan bij de muziekcontracten-generator. Dan weet je vóór je tekent hoe je deelt in een nummer dat later een hit wordt.