Door MuziekenRecht Editor
Een paar drukken op een sampler, een vergeten breakbeat uit 1972, en uw nieuwe track staat — vanuit een slaapkamer — binnen een uur op Spotify, TikTok en YouTube. De techniek om te samplen is gratis en universeel geworden; de rechten eronder zijn dat allerminst. Wie commercieel sampelt, sleept namelijk twee zelfstandige rechtenlagen mee: het auteursrecht op de compositie én het naburige recht op de geluidsopname. Dat onderscheid bepaalt of een release blijft staan of stilletjes wordt teruggetrokken. Wat moet u eigenlijk allemaal regelen voordat u een fragment van iemand anders in uw eigen muziek mag verwerken?
In dit artikel leest u — als producer, beatmaker, dj of artiest die in de eigen studio werkt — hoe sample clearance in 2026 werkt: welke twee rechtenlagen u moet vrijmaken, waarom er geen Europees één-loket bestaat, en waarom een onherkenbaar bewerkte sample juridisch anders ligt dan een herkenbare grab. Het is een praktische verdieping van onze eerdere uitleg over sample clearance, geactualiseerd naar de streamingrealiteit.
Sample clearance: de twee rechtenlagen achter elke sample (illustratief redactioneel beeld).
Twee rechtenlagen: de compositie én de opname
De kern van elk sampledossier is dat één fragment uit een nummer bijna altijd twee verschillende rechten raakt. Het auteursrecht beschermt de compositie — melodie, akkoordverloop en songtekst. Artikel 1 van de Auteurswet omschrijft dat recht als "het uitsluitend recht van den maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld." Dat recht ligt bij de componist en tekstschrijver, of — in de praktijk meestal — bij hun muziekuitgever.
Daarnaast rust op de concrete geluidsopname een eigen, naburig recht. De Wet op de naburige rechten (WNR) kent in artikel 6, eerste lid, aan "de producent van fonogrammen" het uitsluitend recht toe om toestemming te verlenen voor onder meer "het reproduceren van een door hem vervaardigd fonogram". Die producent is volgens artikel 1 WNR degene "die een fonogram voor de eerste maal vervaardigt of doet vervaardigen" — doorgaans het platenlabel. Wie een fragment uit de master kopieert, verveelvoudigt die opname en heeft dus toestemming van de rechthebbende op de opname nodig. Voor een overzicht van wie welke rechten houdt, is onze factsheet muziekrechten een handige kapstok.
Zoals jurist Mauritz Kop in 2016 in het live-programma NPO Soul & Jazz (NTR) toelichtte: wie een sample wil gebruiken van bijvoorbeeld een nummer van Madonna, heeft "allereerst toestemming nodig van de auteursrechthebbenden van het liedje — normaliter de muziekuitgever — en daarnaast toestemming van de rechthebbende van de geluidsopname, normaliter de audioproducent of het label." Twee handtekeningen, twee onderhandelingen.
Versnipperd en territoriaal: waarom er geen Europees één-loket is
De praktische pijn van clearance zit in de versnippering. Zelden liggen alle rechten op een nummer in één hand; ze zijn verdeeld over componisten, tekstschrijvers, uitgevers, uitvoerend musici en het label. Bovendien is intellectuele eigendom nationaal van aard: één auteursrecht of naburig recht geeft in elk land een eigen bundel bevoegdheden, niet volledig geharmoniseerd. Zoals Kop bij NPO Soul & Jazz beschreef, bestaat er "in Europa niet één loket waarbij men alle rechten voor een bepaald liedje kan clearen" — en heeft ieder land zijn eigen Buma/Stemra-achtige organisatie.
Het gevolg: toestemming voor de Verenigde Staten betekent niet dat u in Europa gedekt bent, en een licentie voor de Benelux dekt niet automatisch Frankrijk of Duitsland. Een streamingrelease is per definitie wereldwijd, dus elk gat in de territoriale dekking wordt meteen zichtbaar. Dat maakt clearance, in Kops woorden, "een tamelijk lange weg".
Verveelvoudiging en bewerking: wat de wet onder "samplen" verstaat
Juridisch is samplen een vorm van verveelvoudigen. Artikel 13 van de Auteurswet rekent tot de verveelvoudiging "mede (...) de vertaling, de muziekschikking, de verfilming of tooneelbewerking en in het algemeen iedere geheele of gedeeltelijke bewerking of nabootsing in gewijzigden vorm, welke niet als een nieuw, oorspronkelijk werk moet worden aangemerkt." Een sample bewerken — pitchen, choppen, in een nieuwe context plaatsen — maakt het dus niet zomaar tot een eigen, vrij werk: zolang het oorspronkelijke werk herkenbaar doorklinkt, blijft het een verveelvoudiging waarvoor toestemming nodig is. Hetzelfde toetsingskader speelt bij coveren, remixen en samplen in den brede.
Daar komt de openbaarmaking bij. Artikel 12 van de Auteurswet verstaat daaronder mede "de openbaarmaking van eene verveelvoudiging van het geheel of een gedeelte van het werk". Een track met een ongeklaarde sample online zetten is dus zowel een verveelvoudiging (artikel 13) als een openbaarmaking (artikel 12). Voor de opnamelaag geldt het spiegelbeeld: artikel 6 WNR omvat naast het reproduceren ook het "openbaar maken" van het fonogram.
Autosonisch versus allosonisch: herkenbaar of onherkenbaar
De muziekjuridische literatuur onderscheidt autosonisch samplen — het letterlijk overnemen van de oorspronkelijke geluidsgolf uit de master — van allosonisch samplen, waarbij een passage wordt nagespeeld of opnieuw opgenomen ("interpolatie"). Dat verschil is praktisch zeer relevant. Wie autosonisch sampelt, kopieert de opname en raakt daarmee onvermijdelijk het naburige recht van de producent (artikel 6 WNR) bovenop het auteursrecht. Wie allosonisch werkt, raakt de opname niet, maar nog altijd het auteursrecht op de onderliggende compositie als die herkenbaar wordt overgenomen (artikel 13 Auteurswet).
De herkenbaarheid is de scharnier. Kop wees er bij NPO Soul & Jazz op dat men "met name bij het gebruik van herkenbare vocal samples al gauw in de gevarenzone" zit, en dat onherkenbaar gerecycled materiaal naar zijn mening eerder buiten de inbreuk valt. Let wel: dit is een inschatting van het kader, geen garantie. Of een bewerking zo ver van het origineel afstaat dat geen toestemming meer nodig is, hangt af van de feiten en uiteindelijk van de rechter — in laatste instantie de Hoge Raad en het Hof van Justitie van de EU.
De home-studio- en streamingrealiteit van 2026
Wat ooit een handdruk tussen platenbazen was, is nu een wereldwijde, permanente exploitatie. Kop merkte in 2016 op dat de pioniers van het samplen — De La Soul, Public Enemy, de Beastie Boys — de komst van iTunes en Spotify niet konden voorzien, en dat een mondelinge "gentlemen's agreement" juridisch nauwelijks te bewijzen is. Zelfs een oud sampelcontract dat alleen over cassette, vinyl en cd sprak, kan vandaag te krap blijken: de licentie dekt de online muziekdiensten niet.
Het auteurscontractenrecht laat zien hoe scherp die reikwijdte tegenwoordig luistert. Artikel 25c, tweede lid, van de Auteurswet bepaalt dat bij exploitatie "op een ten tijde van sluiting van de overeenkomst nog onbekende wijze" een aanvullende billijke vergoeding verschuldigd kan zijn. Die bepaling beschermt de maker tegenover zijn eigen exploitant — uitgever of label — en regelt niet hoe een sampler een clearance richting een derde rechthebbende opstelt. De onderliggende les geldt niettemin ook voor de sampler: een licentie die nieuwe exploitatievormen niet voorzag, knelt later. Wie vandaag klaart, formuleert de licentie daarom expliciet voor alle relevante exploitatievormen en territoria — streaming, download, sync en social media incluis. De gevaarlijkste sample is niet de dure, maar de half-geklaarde.
De spanning is reëel: te strenge handhaving verlamt de creativiteit — Kop pleitte voor een soepelere omgang met samplen om de Amerikaanse claimcultuur te vermijden — maar te losse omgang levert juist de claims op die hij beschreef, van The Verve's Bitter Sweet Symphony tot MC Hammers afdracht aan Rick James, en dichter bij huis de ongeklaarde samples in de Harlem Shake. Voor de maker in de home-studio is de les nuchter: regel de twee lagen, leg het schriftelijk vast en denk vooraf aan elk land en elk platform. Zoals het spreekwoord luidt, bezint eer ge begint: een sample die u vooraf klaart, kost minder dan een release die u later moet terugtrekken.
Dit artikel beschrijft het juridische kader op hoofdlijnen en vormt geen juridisch advies. Voor een concrete clearance — met de specifieke rechthebbenden, territoria en exploitatievormen van uw project — is maatwerk van een gespecialiseerd muziekjurist onmisbaar; laat een sampelovereenkomst altijd vooraf controleren.
Laatst bijgewerkt: 7 juni 2026.