Wie heeft rechten op een volledig met AI gegenereerde track: auteursrecht op compositie en tekst, het fonogramrecht van artikel 6 WNR en de Sena-vergoeding van artikel 7 WNR

Een producer typt op een zondagmiddag een prompt in een muziekgenerator: een melancholieke deephouse-track, 122 bpm, vrouwelijke stem, Nederlandse tekst over de Amstel. Twee minuten later staat er een complete track van drie minuten in zijn downloadmap, met melodie, akkoorden, tekst, zang en mix. Hij wil hem via een distributeur op Spotify zetten en een label heeft al interesse getoond. Dan komt de vraag die elk contract stelt: wie heeft rechten op een volledig met AI gegenereerde track, en wat kan hij eigenlijk overdragen of in licentie geven?

Twee handen spelen een melodie op een compacte analoge synthesizer met geborsteld aluminium paneel, teal en oranje knoppen en een notenhouten zijwang, in een lichte Amsterdamse projectstudio


Wat de Auteurswet beschermt, en waarom een track uit alleen een prompt daar waarschijnlijk buiten valt

De Auteurswet beschermt werken van letterkunde, wetenschap of kunst, en daaronder vallen compositie en songtekst. Het Hof van Justitie van de EU stelt sinds het Infopaq-arrest van 16 juli 2009 (C-5/08) als eis dat het gaat om een eigen intellectuele schepping van de maker. In het Cofemel-arrest van 12 september 2019 (C-683/17) werkte het Hof dat uit: de maker moet vrije en creatieve keuzes hebben gemaakt die zijn persoonlijkheid weerspiegelen. De Hoge Raad spreekt van een eigen, oorspronkelijk karakter en het persoonlijk stempel van de maker.

Een korte prompt met genre, tempo en stemming legt een richting vast. De melodie, de akkoordwisselingen en de tekstregels kiest het model. Volgens de heersende opvatting ontbreekt dan een menselijke maker voor die onderdelen, en dus een auteursrecht. Een Nederlandse rechter heeft daar nog niet uitdrukkelijk over beslist. In de Verenigde Staten bevestigde het hof van beroep voor het District of Columbia op 18 maart 2025 in Thaler v. Perlmutter dat auteursrecht een menselijke maker vereist.

Het beeld verandert zodra de producer zelf creatieve keuzes maakt. Schrijft hij de tekst, speelt hij de hook in, of herschikt hij de gegenereerde fragmenten tot een eigen structuur met eigen harmonische wendingen, dan kan op die bijdragen wel auteursrecht rusten. Die bijdragen moet hij later kunnen aanwijzen. Hoe dat bij de registratie van een werk speelt, bespraken we eerder in het stuk over AI-hulp bij een track, Buma/Stemra-registratie en credits.


Wat artikel 1 en 6 WNR de producent van een fonogram geven, ook zonder menselijke uitvoering

Naast de compositie bestaat de opname. Die valt onder de Wet op de naburige rechten (WNR), en daar gelden andere maatstaven. Artikel 1 onder c WNR omschrijft een fonogram als "iedere opname van uitsluitend geluiden van een uitvoering of andere geluiden". De producent is volgens artikel 1 onder d degene die een fonogram "voor de eerste maal vervaardigt of doet vervaardigen". Artikel 6 geeft die producent het uitsluitend recht om het fonogram te reproduceren, te verspreiden en openbaar te maken, ook via streaming. Hoe lang het recht duurt, regelt artikel 12 lid 4: zeventig jaar vanaf 1 januari na het jaar van vervaardiging. Wordt het fonogram binnen die termijn rechtmatig in het verkeer gebracht, dan lopen de zeventig jaar vanaf 1 januari na dat jaar. Is het niet in het verkeer gebracht maar wel openbaar gemaakt, bijvoorbeeld alleen online beschikbaar gesteld, dan vervallen de rechten zeventig jaar na de eerste openbaarmaking.

Het fonogramrecht vraagt geen creativiteit en geen uitvoering. Het beschermt de investering in de eerste vastlegging. Dat volgt uit de woorden "of andere geluiden": een veldopname van vogels in de Biesbosch levert een fonogram op, zonder dat iemand iets uitvoert. Ook een track die volledig met softwaresynthesizers in een DAW is gebouwd, heeft nooit als akoestisch geluid in een ruimte geklonken. Toch staat het masterrecht van het label op zo'n elektronische productie in de praktijk niet ter discussie.

Langs die lijn valt goed te verdedigen dat ook een door een model berekend audiobestand een fonogram is, met een producent die rechten heeft. Twee punten zijn open. Het eerste is of een bestand dat nooit als geluid heeft bestaan een "vastlegging van geluiden" is in de zin van artikel 1 onder b WNR. Het tweede is wie de producent is: de gebruiker die de track laat maken en exporteert, of de dienst die het model draait. Het Hof van Justitie heeft de reikwijdte van het fonogramrecht scherp getrokken in het Pelham-arrest over samples, maar over AI-output heeft het nog niet beslist.


Wat Sena onder artikel 7 WNR betaalt als er geen uitvoerende kunstenaar is

Wordt een commercieel uitgebracht fonogram op de radio gedraaid of in een café of winkel afgespeeld, dan is op grond van artikel 7 WNR geen toestemming nodig; de gebruiker betaalt een billijke vergoeding. Die loopt via Sena, de organisatie die op grond van artikel 15 WNR als enige met de inning en verdeling is belast. Streaming op verzoek valt daar niet onder: artikel 7 lid 1 sluit het beschikbaar stellen voor het publiek uitdrukkelijk uit. Voor Spotify-streams van de master geldt dus het uitsluitende recht van artikel 6, en de opbrengst loopt via je distributeur of label.

Artikel 7 lid 4 bepaalt dat de vergoeding toekomt aan zowel de uitvoerende kunstenaar als de producent, en gelijkelijk tussen hen wordt verdeeld. Een uitvoerende kunstenaar is volgens artikel 1 onder a een persoon die een werk opvoert, zingt of speelt. Een synthetische stem is geen persoon, dus bij een volledig gegenereerde track ontbreekt de uitvoerende kunstenaar. Voor de inning maakt dat niets uit: Sena schrijft op zijn pagina over AI dat het gebruik van met AI gegenereerde muziek gebruikers niet ontslaat van de vergoeding voor openbaarmaking, en dat een Sena-licentie de gebruikte AI-tools niet legaliseert. Hoe Sena zulke opnamen bij de uitbetaling behandelt, staat daar niet. Wat er met de helft van de uitvoerende kunstenaar gebeurt, is hier dus niet vastgesteld; MusicaJuridica werkte die vraag eerder uit in een stuk over de Sena-vergoeding bij AI-audio. Wie voor een AI-catalogus op Sena-inkomsten rekent, vraagt dat het beste vooraf bij Sena na.


Wat je in een distributie- of labelcontract garandeert over een AI-track

Distributie- en labelcontracten bevatten vrijwel altijd een garantie dat je alle rechten bezit en dat de opname geen inbreuk maakt op rechten van anderen, met een vrijwaring voor claims. Bij een gegenereerde track rust die garantie op drie wankele punten. Je hebt mogelijk geen auteursrecht op compositie en tekst. Je fonogramrecht is juridisch nog niet uitgekristalliseerd. En de gebruiksvoorwaarden van de generator bepalen wat je met de output mag doen; bij sommige diensten hangt dat af van het abonnement dat je had toen je de track maakte.

Een label dat een volledig gegenereerde master koopt, betaalt daarom voor iets dat het misschien niet exclusief kan houden. Een concurrent die dezelfde melodie laat genereren of de track kopieert, kan zich erop beroepen dat er op de compositie geen auteursrecht rust. Tegen kopiëren van de opname zelf staat het fonogramrecht, voor zover dat erkend wordt. Ook de overdracht zelf vraagt aandacht. Voor het fonogramrecht en het auteursrecht gelden dezelfde twee vormeisen. De overeenkomst tot overdracht wordt schriftelijk aangegaan (artikel 2 lid 3 Auteurswet en artikel 9 lid 2 WNR), en de levering gebeurt bij een daartoe bestemde akte (artikel 2 lid 3 Auteurswet en artikel 9 lid 3 WNR, met artikel 3:95 BW). Draagt een producer in die akte een auteursrecht over dat nooit is ontstaan, dan krijgt het label voor dat deel niets, en blijft alleen de garantie over als grond voor een schadeclaim. Een eerlijk contract benoemt daarom welke delen door mensen zijn gemaakt, welke dienst is gebruikt, welke rechten precies overgaan, en wie het risico draagt als een recht achteraf niet blijkt te bestaan. Over AI in de labeldeal schreven we eerder ook vanuit de andere kant, bij trainingsrechten in de labeldeal.


Vijf vragen voordat je een AI-track uitbrengt of verkoopt

  1. Welke onderdelen heb je zelf gemaakt, zoals tekst, topline, akkoorden, arrangement of ingespeelde partijen, en kun je dat met projectbestanden en versies aantonen?
  2. Welke dienst heb je gebruikt, met welk abonnement, en wat zeggen de gebruiksvoorwaarden over eigendom en commercieel gebruik van de output?
  3. Wie geldt als producent van het fonogram: jij, je bedrijf, of claimt de dienst die rol?
  4. Wat garandeer je in het distributie- of labelcontract, en is die garantie beperkt tot de delen waarop je werkelijk rechten hebt?
  5. Rekenen je plannen op Sena-inkomsten, en heb je nagevraagd hoe Sena een opname zonder uitvoerende kunstenaar behandelt?

Ligt er een distributie- of labelcontract voor een track waarin AI een rol speelde? Laat het dan eerst door onze contractscan lezen, die de garanties en de vrijwaring voor je naar voren haalt. Wil je zelf een eerste versie opstellen waarin staat wie wat heeft gemaakt, dan helpt de platencontract-generator je op weg. Zo zie je vóór de release welke garanties je afgeeft en wie welk risico draagt.