Auteursrecht na het overlijden van een componist: wie de royalty’s erft, wie een synclicentie mag geven en wanneer de zeventig jaar van artikel 37 Auteurswet aflopen

Een liedjesschrijver overlijdt, en een paar maanden later vraagt een productiehuis zijn drie kinderen om een synclicentie voor een televisieserie. De oudste wil tekenen, de middelste wil eerst de uitgever spreken, de jongste reageert niet. Drie vragen komen dan in bijna elke nalatenschap met muziek terug: wat de erven precies geërfd hebben, wie van hen mag tekenen, en hoe lang het auteursrecht nog doorloopt.

Wat de erfgenamen erven volgens artikel 2 Auteurswet

Het auteursrecht gaat over bij erfopvolging, en artikel 9 van de Wet op de naburige rechten zegt hetzelfde voor musici en platenproducenten. De erfgenamen stappen in de positie van de maker, inclusief alles wat hij al had overgedragen. Een nummer dat bij een uitgever staat, blijft bij die uitgever; de erven krijgen de aanspraken uit het uitgeverscontract en de uitkeringen van Buma/Stemra en Sena; een verklaring van erfrecht is het gebruikelijke bewijs dat zij de rechthebbenden zijn. Achterstallige royalty's verjaren ook voor erfgenamen na vijf jaar.

Wie een synclicentie mag geven: artikel 3:170 BW en de executeur

Zolang de nalatenschap onverdeeld is, bezitten de kinderen het auteursrecht samen. Artikel 3:170 BW laat ieder van hen alleen optreden voor het behoud van het recht en bij spoed. Het gewone beheer, waaronder de normale exploitatie, doen zij samen, tenzij een onderlinge regeling iets anders bepaalt; voor de verkoop van een catalogus is iedereen nodig. Een executeur uit het testament beheert volgens artikel 4:144 BW de nalatenschap en kan zo'n licentie wel snel afhandelen. De persoonlijkheidsrechten van artikel 25 Auteurswet gaan intussen naar wie de maker in zijn testament aanwijst, en anders naar zijn nabestaanden.

Wanneer de zeventig jaar van artikel 37 Auteurswet aflopen

Het auteursrecht vervalt zeventig jaar na 1 januari van het jaar na het sterfjaar. Arthur Honegger overleed in 1955, zijn instrumentale werken zoals Pacific 231 zijn in Nederland sinds 1 januari 2026 vrij. Bij gezamenlijke makers telt de langstlevende, en voor een lied waarvan tekst en muziek bij verschillende personen berusten, rekent artikel 40a Auteurswet vanaf het sterfjaar van de langstlevende van tekstdichter en componist, mits tekst en muziek specifiek voor dit muziekwerk met tekst zijn geschreven. De opname heeft onder artikel 12 WNR een eigen termijn, die voor musici en platenproducent afhangt van uitvoering, vervaardiging, publicatie of openbaarmaking. Het artikel sluit af met een checklist voor makers die hun muziekrechten willen nalaten en voor erfgenamen die ze ontvangen.

Meer lezen

Muziekrecht bij overlijden van een artiest: erfenis en royalty's

Overleden muzieksterren verdienen vaak nog jaren miljoenen, en hun nalatenschap leidt geregeld tot juridische strijd — denk aan de twee testamenten die Johnny Hallyday naliet. Dit artikel legt uit hoe de exploitatierechten op muziek na een overlijden doorlopen, wie ze erft, en waarom een nalatenschap met buitenlandse aanknoping zo complex is. De insteek is verankerd op de publieke radio-optredens van jurist Mauritz Kop bij BNR Nieuwsradio.

Auteursrecht, naburig recht en merkrecht na de dood

De inkomsten van een overleden artiest komen uit meerdere bronnen tegelijk: auteursrechten en naburige rechten (samen de royalty’s op de muziek), aangevuld met merk- en handelsnaamrechten op bijvoorbeeld merchandise en de naam van de artiest. Films waarin de artiest speelde blijven royalty’s opleveren door openbaarmaking en verveelvoudiging op televisie en internet. Het auteursrecht eindigt niet bij overlijden: het komt blijkens artikel 1 van de Auteurswet juist ook toe aan de rechtverkrijgenden van de maker.

Hoe lang loopt het door?

De beschermingsduur is wettelijk vastgelegd, maar het loont te onderscheiden welk recht je bekijkt. Het auteursrecht op de compositie en de tekst vervalt 70 jaar na 1 januari na het sterfjaar van de máker — de componist of tekstdichter, niet per se de vertolker. Voor wat David Bowie zelf schreef loopt dat dus tot 2087; bij Elvis Presley, die veel werk van anderen vertolkte, hangt de termijn af van elke afzonderlijke schrijver. De masters — de opnames — vallen onder de naburige rechten, met een eigen termijn (50 jaar, verlengd tot 70 jaar bij een rechtmatig uitgebrachte fonogram-opname). Zo verdient een artiest decennia na zijn dood nog.

Wie krijgt het geld?

Waar het geld heen gaat, hangt af van de muziekcontracten, de testamenten en het toepasselijke recht. Meestal delen nabestaanden, platenlabel, uitgeverij en soms een manager mee. Platencontracten die tijdens het leven zijn gesloten, kunnen ook na overlijden ten gunste van de nabestaanden blijven gelden; daarnaast sluiten erfgenamen vaak postume contracten voor synchronisatie of nieuwe releases.

De erfrechtelijke en internationale les

Naar Nederlands recht kan een kind niet zonder meer volledig worden onterfd: de legitieme portie waarborgt een aanspraak in geld. Dat verschilt van rechtsstelsels zoals het Californische. In de Hallyday-zaak botsten een Frans en een Californisch testament — een schoolvoorbeeld van internationaal privaatrecht bij muzieknalatenschappen. De praktische conclusie: regel exploitatierechten, testament en internationale aanknopingspunten bij leven, en raadpleeg tijdig een gespecialiseerd jurist.

Meer lezen

Best verdienende dode artiesten van 2018

Royalties uit auteursrechten en merkenrechten

Elk jaar publiceert Forbes een lijstje met de rijkste overleden beroemdheden. BNR Nieuwsradio Ochtendspits interviewde mr. Mauritz Kop van MuziekenRecht.nl op 8 november 2018 over het hoe en waarom van het geld dat dode artiesten nog altijd genereren.

De dode zanger Elvis Presley verdiende vorig jaar 30,1 miljoen euro. Komt al dat geld alleen voort uit royalty’s?

Het geld komt voort uit auteursrechten en naburige rechten oftewel royalty’s én door merkrechten en handelsnaamrechten. Denk aan merchandise van de artiest als merk, zoals parfum van Elizabeth Taylor of petjes met Tupac Shakur. Of auteursrechten op een boek van Albert Einstein, of een woordmerk op zijn naam. Maar ook uit alle films waarin Elvis speelde. Daar komen nog steeds royalty’s uit voort, vanwege de openbaring en verveelvoudiging van die films op internet en televisie.

Hoe zit het met auteursrechten, filmrechten en merkrechten?

De auteursrechten op werken zoals muziek of boeken gelden tot 70 jaar na de dood van de maker, daarna komen ze in het publiek domein. In het geval van Elvis naar Nederlands recht tot het jaar 2048, in het geval van David Bowie tot 2087. Heel lang dus. Bij film geldt de wettelijke beschermingsduur doorgaans tot 50 jaar na release van de film. De merkrechten aan de andere kant gelden 10 jaar en moeten daarna worden verlengd, maar u kunt tot in de eeuwigheid blijven verlengen.

Direct na overlijden zien we een piek in het geld dat er wordt gegenereerd door exploitatie van de rechten, zoals recent bij David Bowie, Prince en Avicii.

Meer lezen

Verlenging beschermingsduur Wet Naburige Rechten van 50 naar 70 jaar per 1 november 2013

Wijziging beschermingsduur naburige rechten

Vanwege de implementatie van de gewijzigde Europese Richtlijn 2006/116/EG betreffende de beschermingsduur van het auteursrecht en bepaalde naburige rechten wordt de beschermingstermijn van de Wet Naburige Rechten verlengd van 50 naar 70 jaar. De wetswijziging zal, zoals het er nu uitziet, per 1 november 2013 worden doorgevoerd.

De nieuwe termijn van 70 jaar gaat op zijn vroegst gelden vanaf 1 januari 2014 en heeft gedeeltelijke terugwerkende kracht. De verlenging geldt niet voor audiovisuele werken: die blijven 50 jaar beschermd.

Meer lezen