Een sample uit een bestaande opname clearen in 2026: de master (artikel 6 WNR en het Pelham-arrest), de compositie (artikel 13 Auteurswet) en wat pastiche sinds Pelham II dekt

Een producer uit Rotterdam bouwt een nieuwe track rond twee maten uit een soulplaat uit 1974: een drumbreak, een paar akkoorden op een Rhodes en een korte zanglijn van de oorspronkelijke zangeres. Hij knipt het fragment, zet het op de pads van zijn sampler, verandert de toonhoogte en laat het onder een nieuwe beat doorlopen. Het label wil de track over zes weken uitbrengen en vraagt of de sample gecleard is. In dat fragment zitten drie soorten rechten, die bij verschillende partijen kunnen liggen. Sinds april 2026 is er een nieuw arrest van het Europese Hof over de vraag wanneer je helemaal geen toestemming nodig hebt.

Lichtgrijze hardware-sampler met een raster rubberen pads, twee mintgroen en twee oranje verlicht, met geborstelde draaiknoppen en een gekrulde kabel op een eikenhouten tafel in een lichte studio met houten diffusor


Welke drie rechten in één sample zitten: master, uitvoering en compositie

Het eerste recht ligt op de opname zelf. De producent van het fonogram, vaak het label of de partij die de masters van dat label heeft gekocht, heeft volgens artikel 6 lid 1 Wet op de naburige rechten (WNR) het uitsluitend recht om toestemming te geven voor het reproduceren van die opname. Een sample is zo'n reproductie.

Het tweede recht hoort bij de mensen die op de opname spelen en zingen. Uitvoerende kunstenaars hebben op grond van artikel 2 WNR een eigen recht op de opname van hun uitvoering. Bij de zanglijn in het voorbeeld gaat het dus ook om de zangeres. Meestal heeft het label die rechten via het artiestencontract verkregen, maar bij een sessiemuzikant of gastartiest is dat niet vanzelfsprekend. Hoe dat bij gastvocalisten werkt, beschreven we eerder in het stuk over de gastvocalist en haar naburig recht.

Het derde recht ligt op de compositie: de melodie, de akkoorden en de tekst. Dat auteursrecht hoort bij de componist en tekstschrijver, en vaak is het overgedragen aan een muziekuitgever. Wie toestemming kan geven, hangt af van de werkelijke rechtenketen. Artikel 13 Auteurswet rekent ook een gedeeltelijke bewerking tot de verveelvoudiging. Een sample van alleen een drumbreak raakt de compositie vaak niet, omdat een standaard ritme zelden origineel genoeg is om beschermd te zijn. Een herkenbare melodische hook of een regel tekst kan dat wel zijn. Het Hof van Justitie liet in Infopaq (C-5/08, 2009) al zien dat een fragment van elf woorden beschermd kan zijn als het een eigen intellectuele schepping van de maker uitdrukt.


Wat het Pelham-arrest van 29 juli 2019 zegt over een sample van twee seconden

De zaak ging over een ritmesequentie van ongeveer twee seconden uit "Metall auf Metall" van Kraftwerk (1977), die producer Moses Pelham als loop gebruikte in "Nur mir" van Sabrina Setlur (1997). Het Hof van Justitie oordeelde in Pelham I (C-476/17) dat het overnemen van zelfs een zeer kort geluidsfragment een reproductie is waarvoor de producent van het fonogram toestemming moet geven. Dat is alleen anders als het fragment zo is bewerkt dat het bij beluistering niet meer herkenbaar is.

Het Hof zei in dezelfde uitspraak ook iets over het citaatrecht. Een sample kan een citaat zijn, maar alleen als het oorspronkelijke werk herkenbaar blijft en de nieuwe track er duidelijk een dialoog mee aangaat. In Nederland staat het citaatrecht in artikel 15a Auteurswet en, voor opnamen, in artikel 10 onder b WNR. Bij een loop die alleen als bouwsteen onder een nieuwe beat ligt, is van zo'n dialoog zelden sprake.

Voor de producer uit Rotterdam betekent dit dat het verhogen van de toonhoogte de master niet vrijmaakt zolang een luisteraar de soulplaat nog kan horen. Die toets is streng. Wie de originele plaat kent, herkent een drumbreak vaak na één maat.


Wat pastiche sinds Pelham II van 14 april 2026 wel en niet dekt

Dezelfde Duitse zaak kwam terug bij het Hof, nu over de uitzondering voor karikatuur, parodie of pastiche. Die uitzondering staat in Nederland in artikel 18b Auteurswet en, voor opnamen en uitvoeringen, in artikel 10 onder j WNR. Beide eisen dat het gebruik in overeenstemming is met wat naar de regels van het maatschappelijk verkeer redelijkerwijs geoorloofd is.

In Pelham II (C-590/23) heeft het Hof pastiche als een zelfstandig Europees begrip omschreven. Volgens het arrest (punten 58 tot en met 62) gaat het om een nieuwe creatie die een bestaand werk oproept, er duidelijk van verschilt en kenmerkende elementen ervan gebruikt in een herkenbare artistieke dialoog met dat werk, bijvoorbeeld als stijlnabootsing, eerbetoon of humoristische of kritische reactie. Of dat zo is, wordt objectief beoordeeld: het pastichekarakter moet herkenbaar zijn voor iemand die het oorspronkelijke werk kent. Een verborgen overname valt erbuiten.

Het arrest geeft geen algemene vrijbrief voor samples. Een producer die een soulbreak gebruikt omdat hij goed klinkt, gaat meestal geen dialoog met die plaat aan. Een track die een bekend nummer opzettelijk naspeelt als eerbetoon en dat ook laat horen, komt dichter bij pastiche. Valt een track wel onder pastiche, dan is voor dat gebruik geen toestemming nodig. Laat dat vóór de release beoordelen. Een label of distributeur kan in het contract alsnog clearance van elke sample verlangen.


Wat je in een sample-licentie vastlegt: checklist per recht

Vaak regel je master- en compositietoestemming afzonderlijk: één afspraak met de eigenaar van de master en één met de uitgever of de makers van de compositie. Controleer daarnaast of alle benodigde rechten van de uitvoerende kunstenaars gedekt zijn; een garantie van de licentiegever vervangt ontbrekende bevoegdheid niet. Op onze pagina over sample clearance staan de basisregels; hieronder gaat het om de afspraken zelf. Gebruik bij het opstellen van beide afspraken deze punten:

  1. Wie is rechthebbende? Zoek uit wie de master nu bezit en welke uitgever de compositie vertegenwoordigt. Bij oudere platen zijn masters en catalogi vaak meerdere keren verkocht.
  2. Welk fragment precies? Leg de tijdcodes van het origineel vast en beschrijf hoe je het bewerkt. Een licentie voor een drumbreak dekt geen zanglijn die je later toevoegt.
  3. Vergoeding voor de master: een vast bedrag ineens (buy-out) of een royalty over de nieuwe track. Spreek af of een voorschot wordt verrekend.
  4. Aandeel in de compositie: de uitgever van het origineel vraagt vaak een percentage van de nieuwe song. Leg dat percentage vast vóór de registratie bij BumaStemra, zodat de verdeling meteen klopt.
  5. Gebied, duur en exploitatievormen: streaming, fysiek, sync voor film of reclame, remixes. Sync wordt vaak uitgesloten en moet dan apart worden gevraagd.
  6. Garantie en vrijwaring: laat de licentiegever verklaren dat hij bevoegd is en dat de uitvoerende kunstenaars hebben ingestemd.
  7. Credits: leg vast hoe het origineel wordt vermeld, bijvoorbeeld "contains a sample of".

Plan de clearance vroeg. Een uitgever kan weken nodig hebben om te antwoorden en mag ook weigeren. Een track die al aan de distributeur is aangeleverd, kan bij een weigering offline moeten. Kun je het fragment niet clearen, dan is een nieuwe opname van alleen de compositie (een interpolatie) een gangbare uitweg. Je hebt dan de master niet nodig, wel de toestemming van de uitgever. In ons stuk over covers, bewerkingen en vertalingen lees je welke toestemming je per exploitatie nodig hebt. Voor de grens tussen naspelen en inbreuk is het stuk over soundalikes nuttig.


Gekochte samplepacks, beats en de contracten met je eigen label

Niet elke sample komt van een oude plaat. Royaltyvrije samplepacks hebben een eigen licentie, die meestal gebruik in een nieuwe track toestaat maar het doorverkopen van de losse samples verbiedt. Lees die voorwaarden voordat je een track aan een label levert. Hetzelfde geldt voor beats: wie een beat least, neemt de samples mee die de beatmaker gebruikte. In ons stuk over beats leasen of exclusief kopen staat wat een lease wel en niet dekt.

Kijk ook naar je eigen platencontract. Bijna elk contract laat de artiest of producer garanderen dat de master geen inbreuk maakt. Zo'n garantie met vrijwaring kan de kosten van een sampleclaim bij de contracterende artiest of producer neerleggen. Controleer welke claims en kosten gedekt zijn, welke beperkingen gelden en of je persoonlijk tekent of namens een vennootschap.

Heb je een platencontract of een sample-licentie op tafel en wil je weten wie de kosten van een claim draagt? Laat het contract dan eerst door onze contractscan lezen. Moet je nog een afspraak met een label op papier zetten, dan helpt de platencontract-generator je met een eerste opzet. Zo weet je vóór de release wat je samples kosten en wie ervoor tekent.