Muziekplagiaat: wanneer is een liedje juridisch "gejat"?

Is een liedje “gejat”? De zaak rond Led Zeppelins Stairway to Heaven en het nummer van Spirit laat zien hoe lastig die vraag juridisch is. Dit artikel legt uit hoe muziekplagiaat in Nederland wordt getoetst, welke muzikale elementen wel en niet beschermd zijn, welke rol de Vaste Commissie Plagiaat speelt, en waarom de claimcultuur in de Verenigde Staten doorgaans harder is. De insteek is verankerd op het publieke radio-optreden van jurist Mauritz Kop bij Radio Veronica.

Plagiaat = auteursrechtinbreuk

Plagiaat is geen apart wettelijk begrip, maar een vorm van inbreuk op het auteursrecht. Artikel 13 van de Auteurswet rekent tot verveelvoudiging ook iedere gehele of gedeeltelijke bewerking of nabootsing in gewijzigde vorm die niet als een nieuw, oorspronkelijk werk kan gelden. Wie de oorspronkelijke trekken van andermans werk overneemt zonder iets werkelijk nieuws te scheppen, pleegt dus inbreuk.

Het toetsingskader en zijn grenzen

Of er plagiaat is, wordt beoordeeld aan concrete elementen: akkoorden, zanglijn (melodie), tempo, toonsoort en tekst. In de popmuziek ligt gelijkenis sneller op de loer, omdat er maar een beperkt aantal noten en welluidende akkoorden bestaan. Belangrijk is wat juist niet beschermd is: op stijl, gangbare uitdrukkingen, akkoordprogressies uit jazz of blues en op een shuffle of groove rust in de regel geen bescherming — dat volgt uit het werkbegrip en de originaliteitsdrempel (art. 10 Aw). Tempo en toonsoort zijn op zichzelf evenmin beschermde trekken; de melodie en de tekst vormen de kern. Op werken in het publiek domein kan evenmin een claim worden gebaseerd.

Wie beslist: de VCP of de rechter

In Nederland kan een geschil naar de Vaste Commissie Plagiaat (VCP) van Buma/Stemra — twee juristen en vijf componisten/muzikanten — of naar de civiele rechter. De VCP-uitspraken zijn niet bindend, maar Buma/Stemra past wel haar repartitie aan als de commissie plagiaat vaststelt. Volgens Kop valt plagiaat door Nederlandse artiesten mee; zaken rond Tiësto en André Hazes leidden niet tot dat oordeel.

Nederland versus de Verenigde Staten

Het grootste verschil is de claimcultuur. In de VS wordt doorgaans veel harder geprocedeerd — denk aan zaken rond Pharrell Williams, Taylor Swift en de jarenlange Stairway to Heaven-procedure (die Led Zeppelin won). De uitkomsten lopen sterk uiteen. Het inhoudelijke toetsingskader lijkt op het Nederlandse, maar de afdoening via de VCP en een terughoudender proceshouding maken het klimaat hier rustiger. De praktische les: documenteer je creatieve proces en ken het verschil tussen inspiratie en inbreuk.

Meer lezen

Trump mag muziek Rolling Stones niet gebruiken tijdens verkiezingscampagne

Deze blog is een transcript van een live radio 3FM interview dat mr. Mauritz Kop op maandag 6 juli 2020 bij BNN/VARA gaf over muziekrechten en President Donald Trump. Dit naar aanleiding van bekende artiesten als Adele, de Rolling Stones, Tom Petty en Neil Young, die niet willen dat de Amerikaanse president hun muziek gebruikt in zijn verkiezingscampagne. Een succesvol verbod is mogelijk via een uitzondering op de Ascap/BMI "Political Entities License". Uitleg over muziekrechten, licenties en publiek domein in Europa en de Verenigde Staten. Ook aandacht voor IP en artificiële intelligentie.

Wat zijn muziekrechten eigenlijk?

Muziekrechten zijn een verschijningsvorm van intellectuele eigendomsrechten. Muziekrechten worden beschreven in de Auteurswet en de Wet naburige rechten. Zoals rechten van een componist, tekstdichter, uitvoerend muzikant en audioproducent. Zie het als een regenboog van rechtenlagen waarbij elke kleur symbool staat voor een bepaald soort recht, afhankelijk van iemands rol bij het ontstaan van een compositie, lyrics en de audiomaster. In het muziekrecht gaat het vaak over licenties, om toestemming krijgen voor muziekgebruik.

Belangrijker nog, wat kun je ermee?

Deze rechten geven de eigenaar het exploitatierecht, het recht om gebruik door een ander te verbieden en het recht om op te treden tegen derden die het zonder toestemming gebruiken. Auteurs hebben dus een vergoedingsrecht en een verbodsrecht.

Hoe krijg je die rechten? Moet je daarvoor muziek uitbrengen?

Nee, dan verlies je ze juist vaak, met name als je een onevenwichtig contract tekent. Auteursrechten ontstaan vanzelf, als je iets origineels maakt waarbij je creatief bent geweest. Het gaat om een minimum aan creatieve handelingen en originaliteit.

Zit er een leeftijd aan? Stel een artiest zou muziek maken en is 16 jaar? Gaat het dan naar hem/haar of de ouders?

Er zit geen leeftijd aan, wel moet je 18 jaar oud zijn om een muziekcontract rechtsgeldig te kunnen ondertekenen. Anders moeten ouders tekenen als wettelijk vertegenwoordigers. Daarnaast moet je een mens zijn en geen machine. Een slimme robot die muziek produceert krijgt geen auteursrechten. Die muziek komt direct in het publiek domein. Dat onderwerp sluit aan op mijn onderzoeksopdracht aan Stanford University in Silicon Valley, Californië. Dit onderzoek heeft ook met IP te maken en zoekt naar een optimaal innovatieklimaat in zowel Europa als de VS waarbij de maatschappelijke impact van transformatieve technologie zoals AI, quantum computing, blockchain en VR in balans wordt gebracht, met respect voor onze grondrechten en democratische waarden. Ik focus me daarbij op 3 sectoren: Pharma, Voeding en Entertainment, Media en Kunst. Allemaal 1e levensbehoeftes dus! Onderzoeksoutput gaat in de vorm van gepubliceerde artikelen direct naar Brussel en Washington, zodat politici en wetgevers een breder scala aan effectieve beleidsmogelijkheden voorgeschoteld krijgen om uit te kiezen.

Meer lezen

Wat is Muziekplagiaat?

Plagiaat in popmuziek, dance en klassiek

Er is sprake van muziekplagiaat wanneer een liedje een gedeelte van de akkoorden of de tekst overneemt van een ander muziekstuk, waarop auteursrechten rusten. Plagiaat is dan een schending van het auteursrecht van de oorspronkelijke maker.

Dat liedje heeft daardoor wettelijk gezien geen eigen, oorspronkelijk karakter, maar is ontleend aan een ander, auteursrechtelijk beschermd werk. Of op een bepaald liedje auteursrechten rusten is afhankelijk van een aantal zaken. Bij plagiaat voldoet een werk niet aan het originaliteitsvereiste.  

Meer lezen