Componist betaald per attractie: wat de Efteling-zaak leert over billijke vergoeding

Muziek draagt de hele sfeer van een themapark, en toch ontving de componist van een veelgedraaid Efteling-werk — zo bleek uit publieke berichtgeving die onder meer RTL Nieuws optekende — naar verluidt jarenlang slechts €198 per jaar. De zaak-Hartveldt is een leerstuk over opdrachtmuziek en de billijke vergoeding: hoe kan muziek die zoveel mensen horen voor de maker zo weinig opleveren?

Drie contracten, drie geldstromen

Bij opdrachtmuziek voor een locatie spelen doorgaans drie afspraken een rol: de licentie tussen de exploitant en Buma/Stemra, het exploitatiecontract tussen de aangesloten componist en Buma/Stemra, en het opdrachtmuziekcontract tussen de exploitant en de componist/producent. Elk heeft een eigen geldstroom. Een lage uitkering hoeft niet te betekenen dat één partij faalde — het kan het optelsom-effect zijn van een bescheiden licentie, een verdeelsleutel die over veel makers wordt uitgesmeerd en een opdrachtcontract dat de geldstromen onvoldoende dichtregelt.

Wat de wet zegt over de billijke vergoeding

Het auteurscontractenrecht beschermt de maker. Artikel 25c lid 1 Auteurswet geeft de maker recht op een in de overeenkomst te bepalen billijke vergoeding voor de verlening van exploitatiebevoegdheid; dit recht is van dwingend recht en geldt blijkens artikel 25b lid 1 Aw ook voor een opdrachtmuziekcontract. Als de afgesproken vergoeding achteraf niet in verhouding staat tot de opbrengst, biedt de bestsellerbepaling van artikel 25d lid 1 Auteurswet de mogelijkheid een aanvullende billijke vergoeding te vorderen — mits de maker de onevenredigheid kan aantonen.

Speellijsten en traceerbaarheid

Daar wringt het bij locatiemuziek. Radio en tv leveren speellijsten zodat Buma/Stemra aan de juiste maker kan toerekenen; bij een park gebeurt dat veel minder vanzelfsprekend, waardoor een verdeling onnauwkeurig wordt. Wie meer grip wil, kan kijken naar flexibel rechtenbeheer: bepaalde categorieën muziekgebruik uitsluiten bij Buma/Stemra en rechtstreeks met de opdrachtgever afspreken (individueel beheer).

Wat u zelf kunt regelen

Leg de vergoeding voor compositie én master vast, regel het doorberekenen van productiekosten, maak afspraken over speellijsten en transparantie, en zet toezeggingen op papier. Een gespecialiseerde jurist vóór het tekenen is meer waard dan een procedure jaren later — zodat uw billijke vergoeding niet bij €198 blijft hangen.

Meer lezen

Muziekcatalogus verkopen: wat artiesten kunnen leren van de miljoenendeals

Bob Dylan, Bruce Springsteen, Sting, de erven van David Bowie — en in januari Justin Bieber, voor naar verluidt zo'n 200 miljoen dollar: de ene na de andere wereldster verkocht de afgelopen jaren zijn muziekcatalogus. Maar "je muziek verkopen" is juridisch geen bestaand begrip: er bestaan rechtenlagen, en welke daarvan u verkoopt — en welke u niet eens kúnt verkopen — bepaalt wat de deal werkelijk inhoudt. Voor artiesten, componisten, producers met eigen masters en erfgenamen die willen weten wat er achter de miljoenenkoppen zit.

Lagen, waardering en het momentum van de markt

Composities en teksten (publishing), masteropnamen (naburige rechten), kale royaltystromen, naam en merk: elke laag is afzonderlijk verhandelbaar, en de grote deals verschillen precies op dat punt. Streaming maakte catalogusinkomsten voorspelbaar en lokte institutioneel geld; de gestegen rente maakt kopers inmiddels weer kritischer. De waardering loopt via een multiple op de gemiddelde jaarlijkse netto-inkomsten — en over de hoogte daarvan valt te onderhandelen, mits uw dossier op orde is.

Wat het Nederlandse recht anders maakt

Overdracht van auteursrecht vereist hier een ondertekende akte, de verhouding tot Buma/Stemra vergt eigen aandacht, persoonlijkheidsrechten blijven bij de maker, en het auteurscontractenrecht — inclusief de bestsellerbepaling — kijkt ook na de verkoop mee. Het Amerikaanse termination right (rechten terugclaimen na 35 jaar) kennen wij niet: verkocht is in beginsel verkocht. Wie tekent zonder dit kader te kennen, verkoopt mogelijk meer — of juist minder — dan hij denkt.

Verkopen is niet de enige route

Belenen tegen toekomstige royalty's, een deelverkoop per laag of periode, of juist houden en de nalatenschap regelen: auteursrecht duurt tot zeventig jaar na overlijden, en een goed beheerde catalogus verdient vaak decennia door. En sinds kunstmatige intelligentie catalogi ook als trainingsdata interessant maakt, hoort ook dát expliciet in elke deal thuis. Hoe royalty's en uitgeefconstructies in de basis werken, leest u op onze pagina over royalty's en publishing.

Meer lezen

Nieuw Muziekcontractenrecht

De Tweede Kamer buigt zich begin februari (9 t/m 13 februari 2015) over het wetsvoorstel Auteurscontractenrecht. Het voorstel wijzigt de huidige Auteurswet en de Wet op de naburige rechten en beoogt daarmee de contractuele positie van auteurs en uitvoerende kunstenaars te verbeteren. Wettelijke bescherming van de zwakke partij dus, die een einde moet maken aan onevenwichtige standaard expoitatiecontracten.

Voor de muziekindustrie houdt het aanstaande muziekcontractenrecht een aantal belangrijke veranderingen in. Dit artikel bespreekt die veranderingen en sluit af met een aantal kanttekeningen over de mogelijke complicaties ervan.

Meer lezen