Een sample uit een bestaande opname clearen in 2026: de master (artikel 6 WNR en het Pelham-arrest), de compositie (artikel 13 Auteurswet) en wat pastiche sinds Pelham II dekt

Een producer bouwt een nieuwe track rond twee maten uit een oude soulplaat: een drumbreak, een paar akkoorden en een korte zanglijn. Het label wil over zes weken uitbrengen en vraagt of de sample gecleard is. In dat ene fragment zitten drie soorten rechten, die bij verschillende partijen kunnen liggen: de master, de uitvoering van de muzikanten en de compositie. Sinds april 2026 is er bovendien een nieuw arrest van het Europese Hof over pastiche, de uitzondering waarmee je soms zonder toestemming mag lenen.

Master, uitvoering en compositie

De eigenaar van de opname, vaak het label, beslist volgens artikel 6 WNR over elke reproductie van die opname. Zangers en muzikanten hebben een eigen recht op hun uitvoering (artikel 2 WNR), dat meestal via het artiestencontract bij het label ligt. De compositie hoort bij de componist en vaak bij zijn uitgever; de werkelijke rechtenketen bepaalt wie toestemming geeft. Een standaard drumritme is zelden beschermd, een herkenbare melodische hook of regel tekst vaak wel.

Pelham I en Pelham II

In 2019 oordeelde het Hof van Justitie in de zaak over een loop van twee seconden uit "Metall auf Metall" van Kraftwerk dat zelfs een zeer kort geluidsfragment toestemming van de producent van de opname vraagt, tenzij het onherkenbaar is bewerkt. Op 14 april 2026 omschreef het Hof in Pelham II wanneer een sample een pastiche kan zijn: de nieuwe track roept het origineel op, verschilt er duidelijk van en gaat er een herkenbare artistieke dialoog mee aan, zoals een eerbetoon of een stijlnabootsing. Een loop die alleen goed klinkt onder een nieuwe beat, voldoet daar meestal niet aan. Valt een track wel onder pastiche, dan is geen toestemming nodig; laat dat vóór de release beoordelen, want een label of distributeur kan contractueel alsnog clearance verlangen.

Wat in de sample-licentie hoort

Vaak regel je de toestemming voor master en compositie afzonderlijk, en controleer je of ook de uitvoerende kunstenaars gedekt zijn. Een goede sample-licentie legt vast wie de rechthebbende nu is, welk fragment je precies gebruikt, een buy-out of royalty voor de master, het aandeel in de compositie vóór de registratie bij BumaStemra, gebied en exploitatievormen, garantie en vrijwaring, en de credits. Daarnaast spelen interpolatie, samplepacks, geleasde beats en de garantie in je eigen platencontract mee.

Meer lezen

Een soundalike maken voor een reclame: wanneer de nagemaakte track inbreuk maakt op de compositie (artikel 13 Auteurswet), waarom de master vrij blijft en wie de vrijwaring draagt

Een reclamebureau stuurt een producer een bekende hit als voorbeeld en vraagt om een track die "precies zo voelt", omdat de licentie op het origineel te duur is. Zo'n soundalike raakt drie lagen: de opname van het origineel, de compositie en de stem. Elke laag kent een eigen regel, en daar hangt van af wie straks een claim krijgt.

Waarom de master van het origineel vrij blijft

Het naburig recht van label en uitvoerende kunstenaars (artikel 2 en 6 Wet op de naburige rechten) beschermt de bestaande opname. Een sessieband die alles opnieuw inspeelt, maakt een nieuw fonogram, en het label van het origineel heeft daar geen zeggenschap over. Wie wel geluid uit het origineel overneemt, zit op ander terrein: volgens het Hof van Justitie in de zaak Pelham (2019) is ook een heel kort fragment uit een fonogram een reproductie, tenzij het onherkenbaar is gemaakt. Een herkenbaar sample vraagt dus in beginsel toestemming van het label, behalve als een wettelijke uitzondering zoals pastiche van toepassing is.

Waar de compositie en de stem de grens trekken

Artikel 13 Auteurswet rekent elke nabootsing in gewijzigde vorm die geen nieuw, oorspronkelijk werk is tot de verveelvoudiging. Een track die de melodie, hook of riff van een hit volgt, heeft dus toestemming van de uitgever nodig. Een genre, een tempo of een gangbaar akkoordenschema blijft vrij. Een briefing met het origineel als bijlage bewijst dat de maker het origineel kende; samen met overeenstemming in beschermde elementen levert dat sterk bewijs van ontlening op. Een pastiche in de zin van het Pelham-arrest van april 2026 vraagt een merkbaar verschil en een herkenbare dialoog met het origineel, en daar is een soundalike zelden op gebouwd. Voor de stem bestaat in Nederland geen apart recht, maar een herkenbare imitatie in een commercial kan onrechtmatig zijn onder artikel 6:162 BW. In de Verenigde Staten verloor Ford in 1988 een zaak van Bette Midler, terwijl het de licentie op het nummer wel had.

Wat de componist in de opdracht vastlegt

Bureaus vragen vaak een garantie van originaliteit en een volledige vrijwaring, terwijl zij zelf het origineel kiezen. In het artikel staan zes afspraken die het risico eerlijker verdelen: van de vastgelegde referentietrack en een maximum op de vrijwaring tot een musicologische check vóór uitzending en het bewaren van sessiebestanden.

Meer lezen