Neem als voorbeeld een denkbeeldige Nijmeegse band die in 1974 een LP opnam voor een Nederlands platenlabel. De vier leden droegen in het contract hun rechten op de opnamen over aan het label, tegen een royalty van zeven procent en een voorschot dat nooit is terugverdiend. De single van die plaat staat nog op elke streamingdienst; de andere tien nummers zijn sinds de laatste cd-uitgave uit 1998 nergens meer te koop of te beluisteren. Sinds 2013 geeft de Wet op de naburige rechten uitvoerende muzikanten in deze situatie twee middelen die er daarvoor niet waren: de overeenkomst met het label opzeggen als het label een opname van vijftig jaar of ouder niet meer exploiteert, en royalty's ontvangen zonder dat het oude voorschot nog wordt verrekend.
Waar de regels vandaan komen: Richtlijn 2011/77/EU en de verlenging naar zeventig jaar in artikel 12 WNR
De Europese Richtlijn 2011/77/EU van 27 september 2011 verlengde de beschermingsduur van uitvoeringen op een fonogram en van fonogrammen zelf van vijftig naar zeventig jaar. Nederland nam dat over in artikel 12 WNR. Volgens het derde lid vervallen de rechten van de uitvoerende kunstenaar zeventig jaar na 1 januari van het jaar volgend op het jaar waarin het fonogram voor het eerst rechtmatig in het verkeer is gebracht of openbaar gemaakt. Voor de producent van het fonogram, in de praktijk het label, geldt volgens het vierde lid dezelfde termijn. De richtlijn past de verlenging toe op opnamen die op 1 november 2013 nog beschermd waren.
Europa wilde die twintig extra jaren niet alleen aan labels geven. Daarom kwamen er tegelijk drie regels bij die de positie van de muzikant versterken zodra een opname vijftig jaar oud is. Ze staan in de artikelen 9a en 9b WNR en in de laatste zin van artikel 12 lid 4 WNR. Wie in 1974 of 1975 tekende, kan ze nu gebruiken.
De overeenkomst opzeggen als het label niet meer exploiteert: artikel 2b en 9a WNR met artikel 25e Auteurswet
Artikel 2b WNR verklaart het auteurscontractenrecht van hoofdstuk 1a van de Auteurswet van overeenkomstige toepassing op uitvoerende kunstenaars. Daardoor geldt ook artikel 25e Auteurswet: wie zijn rechten heeft overgedragen, kan de overeenkomst geheel of gedeeltelijk opzeggen als de wederpartij de rechten niet of niet langer in voldoende mate exploiteert. Eerst moet de muzikant het label schriftelijk een redelijke termijn geven om alsnog te exploiteren. Pas als die termijn ongebruikt verstrijkt, volgt de schriftelijke opzegging. Tot 1 januari 2026 sprak artikel 25e van ontbinden; de wijzigingswet van 29 oktober 2025 verving dat door opzeggen.
Artikel 9a WNR stelt voor oude opnamen een ondergrens aan die termijn. Gaat het om de overdracht van rechten op een muziekuitvoering aan een fonogramproducent, en is het fonogram minstens vijftig jaar geleden openbaar gemaakt of rechtmatig in het verkeer gebracht, dan krijgt het label ten minste één jaar. Dat is ruimer dan de termijn die bij een recenter contract vaak redelijk is. De richtlijn waarop artikel 9a berust, verlangt van het label twee dingen tegelijk: exemplaren van de opname in voldoende hoeveelheid te koop aanbieden, en de opname online beschikbaar stellen zodat iedereen haar op een zelfgekozen plaats en tijd kan beluisteren. Doet het label binnen het jaar niet allebei, dan kan de muzikant opzeggen. Alleen de LP op een streamingdienst zetten is volgens die richtlijn dus niet genoeg.
Op verzoek van de muzikant moet het label vóór het einde van de termijn schriftelijk opgeven hoe ver de exploitatie gaat (artikel 25e lid 4 Auteurswet). Volgens artikel 25e lid 1 kan de opzegging ook gedeeltelijk zijn. Dat past bij de Nijmeegse band: de single wordt nog gestreamd en verkocht, de tien albumnummers niet. Een opzegging voor alleen die tien opnamen ligt dan meer voor de hand dan een opzegging van het hele contract. Is de catalogus inmiddels verkocht aan een ander label, dan kan de band de opzegging volgens artikel 25e lid 6 ook tegen die koper inroepen, na hem zo snel mogelijk schriftelijk te hebben ingelicht. Bij een recentere uitgave werkt dezelfde regel voor componisten tegenover hun uitgever; die route staat in ons artikel over het uitgeefcontract opzeggen met artikel 25e Auteurswet.
Wat er met de master gebeurt na de opzegging: teruglevering volgens artikel 25e lid 7 Auteurswet en de laatste zin van artikel 12 lid 4 WNR
Na de opzegging moet het label de overgedragen rechten binnen een redelijke termijn teruggeven aan de muzikanten (artikel 25e lid 7 Auteurswet). Blijft die teruglevering uit, dan kan de rechter het label een redelijk bedrag laten betalen, naast eventuele schadevergoeding. Pas met die teruglevering beschikt de band weer zelf over de rechten op de uitvoering. Artikel 12 lid 4 WNR gaat daarna verder dan een gewone beëindiging. Die bepaling gebruikt nog het oudere woord ontbinden: ontbindt de uitvoerende kunstenaar na vijftig jaar de overdracht op grond van artikel 2b WNR en artikel 25e Auteurswet, dan vervallen de rechten van de producent van het fonogram. Het label houdt dus geen eigen fonogramrecht over waarmee het de opname nog kan exploiteren of anderen kan verbieden haar te gebruiken. De naburige rechten van de muzikanten op hun uitvoering lopen door tot het einde van de zeventigjarige termijn.
Wie de opname daarna opnieuw wil uitbrengen, heeft toestemming nodig van de uitvoerende kunstenaars en, los daarvan, van de rechthebbenden op de composities en teksten. Het auteursrecht op de nummers zelf loopt via de uitgever en BumaStemra en duurt tot zeventig jaar na de dood van de laatst overlevende maker. Een oude contractbepaling die het label een recht van eerste weigering of een heruitgaverecht geeft, verdient bij die stap aandacht.
Bij een band speelt nog een tweede voorwaarde. Artikel 25e lid 2 Auteurswet bepaalt dat een maker wiens bijdrage geen scheidbaar werk vormt, alleen kan opzeggen met instemming van de andere makers. Via artikel 2b WNR geldt dat ook voor vier muzikanten die samen één opname maakten. Weigert één bandlid zonder goede reden en worden de anderen daardoor onevenredig benadeeld, dan kan de beëindiging alleen via de rechter.
Royalty's zonder verrekening van het voorschot: artikel 9b lid 3 WNR, en de twintig procent voor sessiemuzikanten
De tweede regel raakt muzikanten die een royalty kregen. Is bij de overdracht een periodieke vergoeding afgesproken, dan wordt die volgens artikel 9b lid 3 WNR vanaf het jaar na het vijftigste jaar uitgekeerd zonder dat contractueel bedongen voorschotten of kortingen worden ingehouden. Voor de Nijmeegse band betekent dat: het voorschot uit 1974 dat nooit is terugverdiend, mag het label vanaf dat moment niet meer verrekenen met de royalty's over de single. Het label moet de royalty van zeven procent dan volledig uitbetalen, berekend over de grondslag die het contract daarvoor noemt.
De derde regel geldt voor muzikanten die eenmalig zijn betaald, zoals sessiemuzikanten met een buy-out. Zij hebben volgens artikel 9b lid 1 en 2 WNR samen recht op een jaarlijkse aanvullende vergoeding van twintig procent van wat het label in het voorgaande jaar met reproductie, verspreiding en beschikbaarstelling van de opname verdiende. Dat recht werken we uit in het artikel over de sessiefee en artikel 9b WNR. Van alle drie de rechten kan de muzikant volgens artikel 9b lid 4 WNR en artikel 25h Auteurswet geen afstand doen; een oud contract dat iets anders zegt, houdt op dit punt geen stand.
Acht stappen voor een muzikant met een opname van vijftig jaar of ouder
- Stel per opname het jaar van de eerste uitgave vast, aan de hand van de originele hoes, catalogusnummers of discografische gegevens.
- Zoek het oorspronkelijke contract en eventuele latere overdrachten op, bijvoorbeeld bij een verkoop van de catalogus aan een ander label.
- Controleer per nummer of het nog als plaat, cd of download te koop is én op streamingdiensten staat; het label moet beide doen.
- Vraag het label schriftelijk om een opgave van de exploitatie (artikel 25e lid 4 Auteurswet) en om afrekeningen zonder verrekening van voorschotten (artikel 9b lid 3 WNR).
- Bespreek met de andere bandleden of zij instemmen met een opzegging, en leg die instemming schriftelijk vast.
- Geef het label schriftelijk een termijn van ten minste één jaar om de opname alsnog te koop aan te bieden en online beschikbaar te stellen (artikel 9a WNR).
- Zeg na het verstrijken van die termijn schriftelijk op, eventueel alleen voor de opnamen die niet zijn uitgebracht, en eis binnen een redelijke termijn teruglevering van de rechten (artikel 25e lid 7 Auteurswet).
- Regel na de teruglevering de nieuwe uitgave, met toestemming van de rechthebbenden op de composities en teksten.
Een label dat binnen het jaar de LP opnieuw te koop aanbiedt en online zet, voorkomt de opzegging, en ook dat heeft waarde voor de band: de muziek is dan weer verkrijgbaar en de royalty's komen zonder verrekening van het oude voorschot binnen. Over de vraag of een kleine oplage of één platform voldoende exploitatie is, bestaat in Nederland nog weinig rechtspraak, zodat de concrete feiten en de contracttekst daar de doorslag geven.
Wil je weten wat er in jouw oude platencontract over overdracht, voorschotten en heruitgave staat, laat het dan doorlopen met de contractscan. Ga je een nieuwe uitgave van oude opnamen vastleggen, dan helpt de platencontract-generator om de afspraken over royalty's, voorschot en duur meteen goed op papier te zetten.
Bronnen: Wet op de naburige rechten, artikelen 2b, 9, 9a, 9b en 12; Auteurswet, artikelen 25e en 25h; Wet van 9 oktober 2013 tot omzetting van Richtlijn 2011/77/EU (Stb. 2013, 383); Wet van 29 oktober 2025 tot verdere versterking van de positie van de maker en de uitvoerende kunstenaar (Stb. 2025, 352); Richtlijn 2011/77/EU van 27 september 2011 tot wijziging van Richtlijn 2006/116/EG betreffende de beschermingstermijn van het auteursrecht en van bepaalde naburige rechten. Wetteksten geraadpleegd op 9 november 2026.
