Thuiskopievergoeding voor componisten, muzikanten en labels in 2026: wie betaalt, hoe Stemra, NORMA, Sena en STAP verdelen en wat een buy-out ermee doet

Wie een album op een telefoon of laptop zet om het onderweg te luisteren, maakt een privékopie. Artikel 16c van de Auteurswet staat dat toe zonder toestemming van de componist, en artikel 11 van de Wet op de naburige rechten (WNR) doet hetzelfde voor de uitvoering van de muzikant en het fonogram van het label. Daar staat een billijke vergoeding tegenover, die de fabrikant of importeur van het apparaat betaalt en de koper via de prijs. Stichting de Thuiskopie int dat geld en verdeelt het over componisten, tekstdichters, muzikanten en producenten. Of een maker zijn deel ook werkelijk ontvangt, hangt af van de organisaties waarbij hij is aangesloten en van wat hij in zijn contracten heeft getekend.

Een hand schuift een microSD-geheugenkaart in de kaartsleuf van een slanke kobaltblauwe aluminium muziekspeler met volumetoets en een gele oortjeskabel, op een lichte houten tafel bij een zonnig raam


Wat artikel 16c Auteurswet toestaat en wie de thuiskopievergoeding betaalt

Artikel 16c lid 1 Auteurswet staat toe dat een natuurlijke persoon een werk reproduceert op een voorwerp waarmee het ten gehore kan worden gebracht, mits dat gebeurt zonder direct of indirect commercieel oogmerk en uitsluitend voor eigen oefening, studie of gebruik. Lid 2 verbindt daaraan een billijke vergoeding ten behoeve van de maker of diens rechtverkrijgenden, en legt de betalingsplicht bij de fabrikant of de importeur van die voorwerpen. De plicht ontstaat wanneer de fabrikant de voorwerpen in het verkeer kan brengen of wanneer de importeur ze invoert, vervalt bij uitvoer en is per voorwerp maar één keer verschuldigd (lid 3 tot en met 5). De luisteraar betaalt dus nooit rechtstreeks; hij betaalt mee in de prijs van de smartphone, de laptop of de externe schijf.

Artikel 11 WNR geeft dezelfde uitzondering voor de opname van een uitvoering en voor het fonogram, en verklaart artikel 16c lid 2 tot en met 7 en de artikelen 16d tot en met 16ga Auteurswet van overeenkomstige toepassing. De uitvoerende kunstenaar en de fonogrammenproducent hebben daardoor een eigen aanspraak op dezelfde vergoeding. Voor een gewone popsong ontstaan zo drie rechthebbenden op één kopie: de schrijvers van compositie en tekst, de muzikanten die de opname inspeelden en het label of de artiest die de master betaalde.

De hoogte stelt de stichting vast die de minister op grond van artikel 16e aanwijst en waarin makers en betalingsplichtigen evenwichtig vertegenwoordigd zijn: de Stichting Onderhandelingen Thuiskopievergoedingen (SONT). Volgens Stichting de Thuiskopie gelden sinds 1 januari 2026 vernieuwde tarieven per soort apparaat, gepubliceerd in de Staatscourant. Stichting de Thuiskopie zelf is op grond van artikel 16d aangewezen om te innen en te verdelen, volgens een reglement dat het College van Toezicht goedkeurt. Een geschil over de vergoeding gaat in eerste aanleg uitsluitend naar de rechtbank Den Haag (artikel 16g).


Waarom een download uit een illegale bron buiten de regeling valt (ACI Adam, 2014)

De tekst van artikel 16c zegt niets over de herkomst van de kopie. Die vraag kwam via de Hoge Raad bij het Hof van Justitie van de EU terecht, in een zaak die importeurs van lege dragers tegen Stichting de Thuiskopie en SONT voerden. In ACI Adam (C-435/12, 10 april 2014) oordeelde het Hof dat de uitzondering voor privékopiëren geen kopieën uit een ongeoorloofde bron dekt, en dat de vergoeding daarvoor ook niet mag compenseren. Stichting de Thuiskopie spreekt sindsdien van kopiëren voor eigen gebruik uit legale bron. Een track die iemand van een illegale site haalt, blijft dus een inbreuk waartegen de rechthebbende zelf moet optreden, en de thuiskopievergoeding is lager dan zij zonder die afbakening zou zijn.

Ook bij professioneel gebruik is het tarief niet bedoeld. Het Hof oordeelde in Padawan (C-467/08, 21 oktober 2010) dat de vergoeding aansluit bij de schade door privékopiëren, en dat een heffing op apparaten die kennelijk voor andere doeleinden aan bedrijven worden geleverd daar niet bij past. Stichting de Thuiskopie kent daarom een regeling voor vrijstelling en restitutie bij professioneel gebruik en export. Voor een opnamestudio die schijven en laptops koopt om masters op te slaan, is dat een concreet punt. De studio betaalt de heffing via de prijs van die apparatuur, ook als ze zelf nooit een privékopie maakt. Of ze daarnaast iets uit de verdeling ontvangt, hangt af van de vraag of ze rechthebbende fonogrammenproducent is van de opnamen die worden gekopieerd en of ze STAP daarvoor heeft gemachtigd; het kopen van opnameapparatuur geeft daar zelf geen aanspraak op.


Hoe Stichting de Thuiskopie het audiogeld over Stemra, Lira, NORMA en STAP verdeelt

Stichting de Thuiskopie verdeelt de geïnde bedragen ieder kwartaal over verdeelorganisaties, die het geld op hun beurt aan individuele rechthebbenden uitkeren. De meest recente sleutels op haar verdeelpagina zien er voor muziek zo uit:

  • Hoofdverdeling 2019 en 2020: 32,30 procent voor audio, 45,45 procent voor audiovisueel, 13,75 procent voor geschriften en 8,50 procent voor beeld.
  • Binnen audio (2018 tot en met 2020): 40 procent voor makers, 30 procent voor uitvoerenden en 30 procent voor producenten.
  • Het makersdeel audio gaat voor 92,5 procent naar Stemra en voor 7,5 procent naar Lira; het uitvoerendendeel volledig naar NORMA; het producentendeel volledig naar STAP.

Muziek in films en series valt onder audiovisueel. Daar krijgt Stemra 31,89 procent van het makersdeel, naast Lira en VEVAM. Nieuwere sleutels kunnen afwijken; de cijfers geven vooral aan langs welke kanalen het geld loopt.

Voor componisten en muziekuitgevers loopt hun deel dus via hun aansluiting en werkregistratie bij Buma/Stemra. BumaStemra rekent de thuiskopie tot de mechanische rechten. Wie die rechten volgens de opt-out per rechtencategorie terugneemt, moet nagaan hoe zijn thuiskopiedeel daarna binnenkomt. Alleen Stichting de Thuiskopie mag innen, en zij keert uitsluitend uit via de verdeelorganisaties die zij heeft aangewezen.

Voor muzikanten loopt de audiovergoeding langs twee organisaties. NORMA is de verdeelorganisatie die Stichting de Thuiskopie voor uitvoerende kunstenaars heeft aangewezen, maar de berekening van de audiovergoeding laat zij door Sena uitvoeren, op basis van de repertoiregegevens die muzikanten bij Sena opgeven. NORMA schrijft daarom zelf dat musici zich ook bij Sena moeten aansluiten. Een sessiemuzikant die na een studiodag een buy-out tekende en zich bij geen van beide aanmeldde, krijgt zijn deel dus niet vanzelf uitbetaald. Hij verliest zijn aanspraak daarmee niet: NORMA reserveert volgens haar audioreglement ieder jaar een bedrag voor claims van rechthebbende uitvoerende kunstenaars die niet bij haar zijn aangesloten, en wie zijn bijdrage aan een opname kan aantonen, kan daar aanspraak op maken. Juiste credits op de release zijn hier praktisch belangrijk, omdat de verdeling begint bij de vraag wie op de opname speelt. Een artiest die zijn eigen master financiert en uitbrengt, is zelf fonogrammenproducent en kan voor het producentendeel STAP machtigen, die het volgens haar eigen verdeelregels uitkeert.


Wat een buy-out of exploitatiecontract met de thuiskopievergoeding doet (Luksan, 2012)

Artikel 16c lid 2 spreekt van de maker "of diens rechtverkrijgenden", en contracten proberen daar gebruik van te maken met een clausule als "alle vergoedingen, waaronder wettelijke vergoedingsaanspraken, komen toe aan de producent". Het Hof van Justitie stelde in Luksan (C-277/10, 9 februari 2012) voor de hoofdregisseur van een film vast dat hij als maker rechtstreeks en onvoorwaardelijk recht heeft op de billijke vergoeding voor privékopiëren, dat een nationaal vermoeden van overdracht aan de producent daarmee in strijd is, en dat hij er geen afstand van kan doen. Dat arrest gaat over een filmmaker. Het Hof heeft niet uitdrukkelijk beslist of dezelfde regel precies zo geldt voor een componist bij een uitgever of een muzikant bij een label, maar de redenering maakt een algemene overdracht van "alle vergoedingen" in een buy-out kwetsbaar.

Wie een contract naleest, kan voor de thuiskopie op vier punten letten:

  1. Noemt het contract wettelijke vergoedingsaanspraken of de thuiskopie uitdrukkelijk, en aan wie komen ze toe?
  2. Is de overdracht van naburige rechten schriftelijk vastgelegd, zoals artikel 9 WNR eist, en beperkt tot de genoemde exploitaties?
  3. Zijn de werken bij Buma/Stemra aangemeld, is de muzikant bij NORMA en Sena aangesloten met zijn repertoire bij Sena opgegeven, en kloppen de namen en aandelen?
  4. Koopt de studio of het label apparatuur voor professioneel gebruik waarvoor vrijstelling of restitutie mogelijk is?

De laatste vraag ligt bij de onderneming zelf. Een label dat ook als studio werkt, betaalt de heffing op de opslag die het koopt en kan die betaling alleen beperken door vrijstelling of restitutie aan te vragen. Een deel van de verdeling ontvangt het pas als het rechthebbende fonogrammenproducent is van gekopieerde opnamen en STAP daarvoor heeft gemachtigd.

Twijfel je of je contract je thuiskopiegeld laat staan, haal het dan door de automatische contractscan; die analyseert je clausules met AI en wijst bepalingen over vergoedingen en overdracht aan die je beter nog eens bespreekt. Leg je zelf een nieuwe afspraak vast met een producer, een sessiemuzikant of een bandlid, dan helpt de muziekcontracten-generator om de rechten en vergoedingen van het begin af aan duidelijk op papier te zetten.


Bronnen