Muziekrechten en Muziekcontracten
Blog over muziekrechten, online muziekdiensten platencontracten en het downloadverbod. Interessant leesvoer voor music startups, DJ's, producers, artiesten, labels en auteurs.
Ja dat kan. Met de registratie van een geluidsmerk (muziekmerk, sonogram) kan een onderneming zich auditief onderscheiden van de concurrentie en beschermt en verstevigt het zijn merknaam. Voorwaarde voor registratie van een merk is een onderscheidende grafische weergave.
Meer lezenEen radiozender draait op dinsdagmiddag een track en hoeft daarvoor niemand te bellen. Dezelfde redactie zet donderdag een podcastaflevering online met dertig seconden uit precies dezelfde opname onder de intro, en vanaf dat moment geldt er een ander regime. Het verschil staat in de tweede volzin van artikel 7, eerste lid, van de Wet op de naburige rechten.
De eerste volzin van dat lid laat toe dat een commercieel uitgebracht fonogram wordt uitgezonden of op een andere wijze openbaar gemaakt zonder toestemming van de fonogrammenproducent en de uitvoerende kunstenaars, mits daarvoor een billijke vergoeding wordt betaald. Die vergoeding loopt via de organisatie die op grond van artikel 15a WNR is aangewezen, in Nederland Sena, en artikel 7, vierde lid, verdeelt de opbrengst gelijk tussen de uitvoerende kunstenaar en de producent. Radio, televisie, winkel, café en festival lopen langs die route: gebruiken eerst, afrekenen achteraf. De tweede volzin zondert het beschikbaar stellen voor het publiek daarvan uit. Een podcastfeed doet precies dat: de luisteraar kiest zelf wanneer en waar hij luistert. Daarmee valt podcastgebruik terug op de exclusieve rechten van artikel 6, eerste lid, WNR bij de fonogrammenproducent en van artikel 2, eerste lid, WNR bij de uitvoerenden.
Elke seconde muziek bevat twee lagen die los van elkaar worden verhandeld: het lied onder de Auteurswet, meestal in beheer bij Buma/Stemra en de uitgever, en de opname onder de Wet op de naburige rechten, bij het label en de uitvoerenden. Een aflevering raakt beide handelingen tegelijk, want de opname wordt in de montage gekopieerd en het resultaat wordt in een feed gezet. Bij oude artiesten- en sessieakten is de tekenbevoegdheid van het label voor de uitvoerenden een aanname die je controleert, want het beschikbaar stellen voor het publiek wordt daarin niet altijd genoemd.
De scherpste rand zit bij de radio-uitzending die 's avonds als terugluisterbestand in een feed verschijnt. Dat is een zelfstandige handeling waarvoor de exclusieve rechten gelden. Voor de rechthebbende kantelt het beeld daarmee ook: bij een uitzending komt het geld ongevraagd binnen, bij on-demand gebruik komt er niets zolang niemand belt. Het artikel loopt de citaatvrijheid van artikel 15a Auteurswet en artikel 10 onder b WNR na, en sluit af met de zes punten die in een toestemming horen te staan voordat de aflevering online gaat: welke opname met ISRC, wie tekent namens de uitvoerenden, welke twee handelingen, welk gebied en welke termijn, welke dragers, en wie de vrijwaring draagt.
De jaarafrekening van een muziekuitgever is vaak één pdf met een regel “streaming” en een bedrag eronder. De Auteurswet stelt daar een ondergrens aan: de transparantieverplichting uit de EU-richtlijn auteursrecht geldt op grond van de overgangsbepaling van die richtlijn vanaf 7 juni 2022, en artikel 25ca lid 1 verplicht de wederpartij van de maker om ten minste eens per jaar uit zichzelf te informeren over de exploitatiewijzen, de daarmee gegenereerde inkomsten en de verschuldigde vergoeding, in actuele, relevante en volledige vorm. Het gaat daarbij om het auteursrecht van de maker; de naburige rechten van uitvoerend kunstenaars hebben hun eigen regime in de Wet op de naburige rechten.
Voor een song komt die uitsplitsing in de praktijk neer op afzonderlijk zicht op mechanische reproductie, streaming, download, synchronisatie, uitvoeringsrechten en licenties aan derden — een sectorspecifieke invulling waarop lid 1 zelf aanstuurt, geen letterlijk wettelijk schema. De opgave ziet bovendien op de gegenereerde inkomsten naast het aan de maker verschuldigde bedrag, dus op wat er binnenkwam voordat kosten, afdrachten en recoupment eraf gingen. Heeft je uitgever doorgelicentieerd aan een subuitgever, dan verplicht het tweede lid die licentienemer om de ontbrekende cijfers te leveren, en heb je recht op de identiteit van die licentienemer.
Artikel 25ca kent twee uitzonderingen: een niet-significant aandeel in het werk, en administratieve lasten die aantoonbaar onevenredig zijn aan de exploitatie-inkomsten. De wet koppelt significantie niet aan een percentage, en de eerste uitzondering vervalt zodra je aantoont dat je de cijfers nodig hebt voor een beroep op artikel 25d, de bepaling over de aanvullende billijke vergoeding bij een onevenredige verhouding tussen jouw vergoeding en de opbrengst. De tweede beperkt de omvang van de opgave en geeft geen vrijstelling. Artikel 25b lid 3 haalt daarnaast overeenkomsten met een collectieve beheersorganisatie uit de regeling: je aansluitingscontract met Buma/Stemra loopt langs een ander spoor.
Weigert je wederpartij, dan wijst artikel 25g de weg naar de Geschillencommissie Auteurscontractenrecht, waar ook een belangenvereniging namens makers een geschil kan aanbrengen. Of een zaak wordt behandeld hangt af van de voorwaarden van de commissie: de exploitant moet zijn aangesloten of instemmen, voor voortzetting tot een uitspraak is de instemming van beide partijen nodig, en uitspraken in anoniem of door een vereniging aangebrachte geschillen zijn volgens die voorwaarden niet bindend. Het artikel sluit af met zes punten die je vóór de eerste afrekening in je uitgave- of licentiecontract vastlegt: frequentie en uiterste datum, uitsplitsing per exploitatiewijze en territorium, de namen in de licentieketen, een auditclausule met kostenregeling, geen korte vervaltermijn op bezwaren, en de gevolgen van een buitenlandse rechtskeuze onder artikel 25h lid 2.
Een band krijgt na een goed festivalseizoen een voorstel van een boekingsbureau: exclusief, vijftien procent over alle gages, drie jaar vast, en na afloop nog twee jaar commissie over elke zaal die het bureau ooit heeft benaderd. Zolang het bureau zelfstandig en tegen een percentage bemiddelt, is een boekingscontract een agentuurovereenkomst, en de wet beschermt daarin in de eerste plaats het bureau. Dit artikel loopt de vier afspraken langs die het verschil maken, commissie, exclusiviteit, opzegtermijn en uitloop, met de wettelijke ondergrens uit Boek 7 BW erbij.
Een bureau dat tegen een percentage van de gage optredens voor je binnenhaalt, past in de omschrijving van artikel 7:428 BW: jij bent de principaal, het bureau de handelsagent. Artikel 7:445 BW maakt een aantal regels dwingend, waaronder de periodieke provisie-opgave van artikel 7:433, de minimale opzegtermijnen van artikel 7:437, tweede lid (één maand in het eerste jaar, twee in het tweede, drie daarna) en de schadeplicht van artikel 7:439 bij beëindiging zonder termijn. De klantenvergoeding van artikel 7:442 kan vóór het einde niet ten nadele van het bureau worden weggeschreven: ten hoogste één jaar beloning, te claimen binnen een jaar na het einde, en in de regel niet verschuldigd als het bureau zelf opzegt zonder een reden die aan jou of aan zijn eigen gezondheid ligt.
Leg de grondslag van de commissie vast (netto gage, welke kosten eruit), de geldstroom en de doorbetaaltermijn, en let op artikel 7:431 BW: bij een toegewezen klantenkring of gebied krijgt het bureau ook provisie over shows waar het niet aan te pas kwam, tenzij het contract uitdrukkelijk anders zegt. Een contract voor bepaalde tijd dat stilzwijgend doorloopt, geldt volgens artikel 7:436 BW voor onbepaalde tijd; zonder afgesproken termijn is de opzegtermijn dan vier maanden, oplopend na drie en zes jaar. Artikel 7:431, tweede lid, geeft het bureau na het einde dwingend provisie voor overeenkomsten die hoofdzakelijk aan zijn werk te danken zijn en binnen een redelijke termijn zijn gesloten; een clausule over uitloopcommissie vult die redelijke termijn concreet in, bijvoorbeeld met twaalf maanden. Het artikel sluit af met tekenbevoegdheid, je eigen rechten, de AI-clausule en de boekingscontract generator van M&R, die deze afspraken in een minuut of tien omzet in een contract naar Nederlands recht.
Een cover in oorspronkelijke vorm mag in 2026 zonder individuele toestemming op Spotify, omdat het platform de compositie collectief heeft gelicentieerd. Laat je die cover inzingen door een AI-model dat de stem van de originele artiest nabootst, dan ligt er een laag bovenop waar Buma/Stemra en Sena niets over te zeggen hebben, en waar de platforms sinds 2025 hun eigen regels voor hebben gemaakt. Dit artikel legt die regels naast elkaar en zet ze naast wat de nagebootste artiest in Nederland aan rechten heeft. Het bouwt voort op het artikel van 4 september 2026 over toestemming per exploitatievorm en op de veelgelezen post uit 2018 over covers, bewerkingen en vertalingen.
Spotify kondigde op 25 september 2025 een nabootsingsbeleid aan met één kernregel: stemnabootsing is in muziek op het platform alleen toegestaan als de nagebootste artiest het gebruik heeft geautoriseerd; het platform handelt op een claim van de artiest en kent uitzonderingen zoals bepaalde parodieën. YouTube behandelt een gekloonde stem als mogelijke privacyschending, met een eigen meldroute naast Content ID en een afweging van herkenbaarheid, realisme, bekendmaking, toestemming, parodie en publiek belang. Deezer labelt sinds 20 juni 2025 volledig AI-gegenereerde tracks, houdt ze buiten aanbevelingen en verwijdert sinds juli 2026 AI-tracks die voor streamingfraude worden gebruikt of zes maanden niet zijn gestreamd; een apart stemkloonbeleid blijkt uit die bronnen niet. Een AI-stemkloon op een cover heeft daarmee op elk van de drie platforms een ander lot: op Spotify hangt de track na een klacht aan de toestemming van de artiest, op YouTube aan de beoordeling van diens privacyverzoek, op Deezer aan het AI-label en het fraude- en inactiviteitsbeleid.
Nederland kent geen wettelijk stemrecht. Artikel 2 Wet op de naburige rechten beschermt de uitvoering van de artiest en artikel 6 de opname van de fonogrammenproducent; het louter nabootsen van stemkenmerken valt daar niet vanzelf onder, en waar een echte opname als trainingsbron is gebruikt, worden training en output apart beoordeeld. Artikel 21 Auteurswet gaat over een afbeelding, niet over een stem. Een herleidbare stemkloon is wel een persoonsgegeven, zodat de AVG een eigen route geeft, en de onrechtmatige daad van artikel 6:162 BW blijft de algemene grondslag, aangevuld met de openbaarmakingsplicht voor deepfakes van artikel 50 AI-verordening sinds 2 augustus 2026, die de nabootsing kenbaar maakt en geen toestemming vervangt. Het artikel eindigt met wat de coverartiest vóór de upload regelt: de compositie zoals altijd, en voor een herkenbare stem een schriftelijke toestemming met model, output, exploitatie, looptijd en intrekking, de toestemming die Spotify volgens zijn beleid vraagt om de track te laten staan.
Wie in 2026 een cover opneemt, hoeft niet meer bij de uitgever aan te kloppen voordat het nummer op Spotify staat. Wie het refrein herschrijft, de tekst vertaalt of er een nieuw arrangement onder legt, wél. Dat onderscheid tussen het werk in zijn oorspronkelijke vorm en het werk in gewijzigde vorm bepaalt sinds jaar en dag welke toestemming nodig is, en het is in de praktijk van streaming, YouTube, sync en fysieke release alleen maar zwaarder gaan wegen. Dit artikel zet per exploitatievorm op een rij wie je nodig hebt en waarom.
Een cover die de compositie en de tekst intact laat, is een verveelvoudiging en openbaarmaking van het bestaande werk. Daarvoor bestaan collectieve regelingen: Buma voor de openbaarmaking, Stemra voor de vastlegging. De grote streamingdiensten nemen die licenties zelf af, zodat de coverartiest voor het gedekte repertoire geen toestemming van de oorspronkelijke maker hoeft te vragen. Voor een fysieke oplage of een eigen download-verkoop ligt dat anders, en of een distributeur meer regelt dan de aanlevering staat in zijn eigen voorwaarden. Het artikel legt uit welk deel van de keten de dienst dekt en welk deel bij de artiest blijft liggen. Een cover in oorspronkelijke vorm heeft de maker niet nodig, de licentie wel.
Artikel 13 Auteurswet rekent de vertaling, de muziekschikking en iedere gehele of gedeeltelijke bewerking of nabootsing in gewijzigde vorm tot de verveelvoudiging. Buma/Stemra licentieert het werk in zijn oorspronkelijke vorm; voor een bewerking of een vertaling geeft de organisatie geen toestemming en verwijst zij naar de maker of diens uitgever. Daar komt artikel 25 Auteurswet bij: het recht van de maker om zich te verzetten tegen wijziging, misvorming of verminking van het werk, met een redelijkheidstoets voor de wijziging en met de mogelijkheid dat van een deel van die rechten afstand is gedaan. Voor een bewerking of vertaling ligt de toestemming bij de rechthebbende zelf. Of een uitgever die toestemming mag geven, hangt af van zijn mandaat in de uitgeefovereenkomst; wie dat vooraf uitzoekt, weet ook waarom een vertaalde cover die viral gaat zonder toestemming een inbreukvraag oproept en geen inkomstenvraag. Het artikel sluit af met een kort overzicht per exploitatievorm, van streaming en fysieke oplage tot YouTube, sync en de live uitvoering, en met een verwijzing naar de contractscan voor wie een bewerkings- of vertaalovereenkomst op tafel heeft liggen.
