Muziekrechten en Muziekcontracten
Blog over muziekrechten, online muziekdiensten platencontracten en het downloadverbod. Interessant leesvoer voor music startups, DJ's, producers, artiesten, labels en auteurs.
If you use samples in your commercial productions you’ll need permission from the copyright owner(s). This is called sample clearance. You’ll need a Sample License or Master Use License.
Meer lezenIf you are going to arrange (sheet) music that isn’t in the public domain yet, you or your publisher will need permission from the copyright owner. You can get permission by obtaining a mechanical license.
Meer lezenStel: een songwriter met veertig nummers bij BumaStemra krijgt van een gamestudio de vraag of drie tracks in een online game mogen, tegen één bedrag en met één handtekening. Dan moet ze weten of ze een deel van haar rechten kan terugnemen zonder haar lidmaatschap op te zeggen, en wanneer dat ingaat.
Artikel 5 van Richtlijn 2014/26/EU laat de rechthebbende per recht, per categorie, per soort werk en per grondgebied kiezen welke organisatie haar rechten beheert. Ze mag ook zelf licenties geven voor niet-commercieel gebruik, onder de voorwaarden die de organisatie daaraan verbindt. Intrekken kan met een opzegtermijn van ten hoogste zes maanden, en de organisatie mag de ingangsdatum naar het einde van het boekjaar verschuiven. Voor gebruik van vóór de intrekking, en voor licenties die al liepen, blijven de uitkeringen via de organisatie lopen.
Na een onderzoek van de ACM voerde BumaStemra een opt-out per rechtencategorie in, nu Flexibel Beheer genoemd. Er zijn vijf hoofdcategorieën: events; radio, tv en simulcasting; achtergrondmuziek; mechanisch; online. De opt-out geldt per categorie voor de hele catalogus en niet per werk; alleen online kent subcategorieën. Een wijziging kan eenmaal per jaar, met drie maanden opzegtermijn, en het formulier moet uiterlijk op 30 september binnen zijn. Wie in november 2026 een gamedeal krijgt, kan het formulier uiterlijk op 30 september 2027 indienen; de wijziging gaat dan per 1 januari 2028 in.
De billijke vergoeding van artikel 7 WNR voor het uitzenden en openbaar maken van opnamen loopt volgens artikel 15 Wet op de naburige rechten verplicht via Sena; die kan een artiest niet zelf innen. Ook het uitgeefcontract kan de uitgever meezeggenschap of een aandeel geven in een categorie die de componist zelf gaat beheren. Wie mechanisch terugneemt voor één synclicentie, verliest bovendien de collectieve inning voor cd, vinyl en de thuiskopie van alle nummers.
Een productiehuis wil 45 seconden van je single onder de slotscène van een Nederlandse dramaserie. Voor dat gebruik zijn twee aparte licenties nodig: één voor de compositie en de tekst, en één voor de opname. Wie welke handtekening zet, hangt af van de contracten die je eerder sloot met een muziekuitgever, een label of een distributeur.
Muziek vastleggen onder bewegend beeld is een verveelvoudiging in de zin van artikel 13 Auteurswet. Voor de compositie geeft de rechthebbende op het auteursrecht toestemming. Bij een uitgeefcontract onderhandelt meestal de muziekuitgever; voor bestaand repertoire in films en documentaires biedt BumaStemra ook een aanvraagroute. Voor de opname heeft de producent van het fonogram het recht van artikel 6 WNR en hebben de uitvoerende muzikanten hun eigen recht onder artikel 2 WNR. Bij een labeldeal komt de masterlicentie meestal van het label; wie zelf uitbrengt, is vaak zelf de producent en tekent met de hele band.
Een opname die op de radio wordt gedraaid, levert via Sena een billijke vergoeding op onder artikel 7 WNR. Het Hof van Justitie oordeelde op 18 november 2020 in de zaak Atresmedia (C-147/19) dat een film of serie waarin een fonogram is verwerkt zelf geen fonogram is. Bij de uitzending ontstaat dan geen recht op die enkele vergoeding. In Nederland incasseert Sena sinds 2023 weer bij NPO, RTL en Talpa, behalve voor aangewezen programmacategorieën waarvoor de synchronisatie al contractueel is geregeld; bij RTL en Talpa zijn dat sinds 2024 alleen commercials. Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden oordeelde op 7 april 2026 in de zaak tegen Ziggo dat artiesten en producenten in elk geval één keer betaald moeten worden. Wat de synclicentie over de masterfee en collectieve vergoedingen zegt, bepaalt dus of Sena later nog uitkeert.
De compositie blijft wel doorbetalen: zendt een omroep of streamingdienst met een Buma-licentie de serie uit, dan verdeelt Buma de uitvoeringsvergoeding over componisten, tekstdichters en uitgevers, op basis van de cue sheet die de producent opstelt. Artikel 25 Auteurswet begrenst daarnaast hoe ver een productiehuis de song mag inkorten of bewerken. Het artikel loopt de negen afspraken langs die in een synclicentie voor film of serie horen, van medium, territorium en termijn tot naamsvermelding, een gelijke fee voor uitgever en label, en de aanlevering van de cue sheet aan Buma.
Een producer laat met één prompt een complete deephouse-track genereren, met melodie, tekst, zang en mix, en wil die uitbrengen via een distributeur of verkopen aan een label. Elk contract vraagt dan wie welke rechten heeft. Het antwoord valt in twee delen uiteen: de compositie en tekst onder de Auteurswet, en de opname onder de Wet op de naburige rechten.
Het Hof van Justitie eist sinds Infopaq (2009) en Cofemel (2019) een eigen intellectuele schepping: vrije en creatieve keuzes van een mens. Een prompt met genre, tempo en stemming legt alleen een richting vast. Melodie, akkoorden en tekstregels kiest het model, en volgens de heersende opvatting rust daar dan geen auteursrecht op. In de Verenigde Staten bevestigde het hof van beroep in Thaler v. Perlmutter op 18 maart 2025 dat auteursrecht een menselijke maker vereist. Schrijf je zelf de tekst, speel je de hook in of herschik je de fragmenten tot een eigen structuur, dan kunnen die bijdragen wel beschermd zijn.
Voor de opname gelden andere regels. Artikel 1 WNR noemt iedere opname van "geluiden van een uitvoering of andere geluiden" een fonogram, en artikel 6 geeft de producent het uitsluitend recht om het te reproduceren en openbaar te maken, ook via streaming. Volgens artikel 12 lid 4 duurt dat recht in de regel zeventig jaar. Een veldopname van vogels en een volledig in software gebouwde track zijn al fonogrammen. Daarom is goed te verdedigen dat een gegenereerd audiobestand dat ook is. Open blijft wie de producent is, de gebruiker of de dienst, en of een berekend bestand een vastlegging van geluiden is.
Voor radio en openbare ruimtes betaalt de gebruiker via Sena een billijke vergoeding, die artikel 7 lid 4 WNR gelijk verdeelt tussen uitvoerende kunstenaar en producent. Sena int ook voor met AI gegenereerde muziek. Bij een volledig gegenereerde track ontbreekt de uitvoerende kunstenaar, en hoe Sena dan uitbetaalt, is niet vastgesteld. Distributie- en labelcontracten vragen bovendien een garantie dat je alle rechten bezit. Voor de overdracht van fonogramrecht en auteursrecht zijn een schriftelijke overeenkomst en een akte van levering nodig (artikel 9 WNR, artikel 2 Auteurswet). In het artikel lees je waar die garantie bij een AI-track wankelt, en welke vijf vragen je vóór de release beantwoordt.
Stel: een producer schrijft de melodie en de akkoorden voor een single en verkoopt alle rechten voor 2.000 euro ineens. Drie jaar later staat het nummer maanden in de Top 40 en heeft een telecombedrijf het voor een reclamecampagne gelicentieerd. Het label verdient een veelvoud van zijn investering, de producer houdt zijn ene factuur. Voor die situatie heeft de Auteurswet sinds 1 juli 2015 de bestsellerbepaling van artikel 25d.
De maker kan een aanvullende billijke vergoeding vorderen als de afgesproken vergoeding onevenredig is in verhouding tot de opbrengst van de exploitatie, gelet op wat beide partijen hebben gedaan. Het geldt voor uitgeefcontracten, buy-outs van composities, jingle-opdrachten en de verkoop van een topline. Via artikel 2b Wet op de naburige rechten kunnen ook zangers en sessiemuzikanten zich erop beroepen. De regel geldt niet wanneer je werkgever (artikel 7) of een rechtspersoon (artikel 8) volgens de wet de maker van het werk is, en niet voor je overeenkomst met Buma/Stemra of een andere beheersorganisatie.
De wet noemt geen percentage. De rechter weegt de opbrengst tegen de vergoeding en telt de investering en het risico van het label mee. Houd daarbij de rechten uit elkaar: wat leverde je als componist, wat eventueel als uitvoerende, en wat bracht elk recht op. Ontstond de onevenredigheid pas nadat het label of de uitgever de rechten had doorverkocht of in licentie gegeven, dan kun je de nieuwe rechthebbende rechtstreeks aanspreken, voor zover de opbrengst daar terechtkomt. Afstand doen van deze regel kan niet, en een buitenlandse rechtskeuze neemt hem niet weg wanneer de exploitatie overwegend in Nederland plaatsvindt.
De onderbouwing begint met de jaarlijkse exploitatiecijfers die je wederpartij volgens artikel 25ca moet geven. Wie niet meteen naar de rechter wil, kan terecht bij de Geschillencommissie Auteurscontractenrecht. De muziekuitgevers van de NMUV en de platenmaatschappijen van NVPI Muziek zijn daar collectief bij aangesloten. De commissie bemiddelt eerst en doet alleen uitspraak als beide partijen daarmee instemmen. Die uitspraak is bindend, tenzij een partij het geschil binnen drie maanden na verzending ervan bij de rechter aanhangig maakt. Bij anoniem of door een stichting of vereniging ingediende geschillen is de uitspraak niet bindend.
Een producer bouwt een nieuwe track rond twee maten uit een oude soulplaat: een drumbreak, een paar akkoorden en een korte zanglijn. Het label wil over zes weken uitbrengen en vraagt of de sample gecleard is. In dat ene fragment zitten drie soorten rechten, die bij verschillende partijen kunnen liggen: de master, de uitvoering van de muzikanten en de compositie. Sinds april 2026 is er bovendien een nieuw arrest van het Europese Hof over pastiche, de uitzondering waarmee je soms zonder toestemming mag lenen.
De eigenaar van de opname, vaak het label, beslist volgens artikel 6 WNR over elke reproductie van die opname. Zangers en muzikanten hebben een eigen recht op hun uitvoering (artikel 2 WNR), dat meestal via het artiestencontract bij het label ligt. De compositie hoort bij de componist en vaak bij zijn uitgever; de werkelijke rechtenketen bepaalt wie toestemming geeft. Een standaard drumritme is zelden beschermd, een herkenbare melodische hook of regel tekst vaak wel.
In 2019 oordeelde het Hof van Justitie in de zaak over een loop van twee seconden uit "Metall auf Metall" van Kraftwerk dat zelfs een zeer kort geluidsfragment toestemming van de producent van de opname vraagt, tenzij het onherkenbaar is bewerkt. Op 14 april 2026 omschreef het Hof in Pelham II wanneer een sample een pastiche kan zijn: de nieuwe track roept het origineel op, verschilt er duidelijk van en gaat er een herkenbare artistieke dialoog mee aan, zoals een eerbetoon of een stijlnabootsing. Een loop die alleen goed klinkt onder een nieuwe beat, voldoet daar meestal niet aan. Valt een track wel onder pastiche, dan is geen toestemming nodig; laat dat vóór de release beoordelen, want een label of distributeur kan contractueel alsnog clearance verlangen.
Vaak regel je de toestemming voor master en compositie afzonderlijk, en controleer je of ook de uitvoerende kunstenaars gedekt zijn. Een goede sample-licentie legt vast wie de rechthebbende nu is, welk fragment je precies gebruikt, een buy-out of royalty voor de master, het aandeel in de compositie vóór de registratie bij BumaStemra, gebied en exploitatievormen, garantie en vrijwaring, en de credits. Daarnaast spelen interpolatie, samplepacks, geleasde beats en de garantie in je eigen platencontract mee.
